In Vom Kriege schreef de Pruisische generaal en militair strateeg Carl von Clausewitz dat oorlog de voortzetting is van de politiek met andere middelen. Dit boek, dat in 1832 verscheen, blijft een klassieker. Onlangs haalde generaal Pierre Schill, de commandant van de Franse landmacht, Von Clausewitz aan om uit te leggen in wat voor wereld wij Europeanen nu leven – door diens stelling compleet om te draaien. „Kan het zijn,” zei Schill, „dat de vrede zelf de voortzetting is van oorlog met andere middelen?”
Mooi geformuleerd. Europa is niet in oorlog, maar echt vrede is het ook niet meer. We zijn langzaam in een staat van permanent conflict gegleden, iets tussen oorlog en vrede in. De grens tussen beide vervaagt steeds meer. Autocratische imperia als Rusland, China en de VS bestoken Europese samenlevingen met nepnieuws, economische chantage, desinformatie, cyber-bullying en sabotage van infrastructuur. Alle drie willen ze Europa verzwakken en aan zich onderwerpen. Niet met tanks en raketten (vooralsnog), maar met hybride wapens als eenzijdige handelstarieven, steun aan extreemrechtse partijen, drones boven vliegvelden of het dumpen van spotgoedkope producten op de Europese interne markt.
