„Als particulier in een bevoorrechte positie heb je de opdracht om zorg en aandacht te besteden aan cultuur”, zei de vermogende Amsterdamse zakenman en mecenas Joost Ritman in 1997 in NRC. En hij voegde eraan toe: „Contact met kunst en spiritualiteit is voor mij een levensnoodzaak.”
Ritmans grote voorbeeld waren de Venetiaanse ‘wijze koopmannen’ in de renaissance, zoals de Medici, die de kunsten en de wetenschappen stimuleerden. „Het waren bankiers die begrepen dat je meer moet doen dan geld stapelen. […] Ze voegden een spirituele dimensie toe aan de welvaart”, aldus Ritman in 2000.
Dat streven is hij zijn hele leven, vanaf zijn zestiende, trouw gebleven kunnen we vaststellen nu Joost Ruben Ritman op 5 juni op 85-jarige leeftijd is overleden (in Mahón op Menorca, op het vliegveld op weg naar huis na een vakantie). Hij was een hedendaagse Amsterdamse wijze koopman, een mercator sapiens.
Ritman ondersteunde, samen met zijn vrouw Rachel Ritman, veel culturele doelen, van de joodse bibliotheek Ets Haim tot de aankoop van een nieuwe Rembrandt door het Rijksmuseum. Maar zijn levenswerk is de inmiddels wereldberoemde bibliotheek met zo’n 30.000 bijzondere boeken over ketterse filosofie, spiritualiteit, religie, mystiek en alchemie: de Bibliotheca Philosophica Hermetica (BHP) – sinds 2022 erkend als UNESCO Werelderfgoed. Bestseller-auteur Dan Brown opende in 2017 het museum de ‘Embassy of the Free Mind’, in het zeventiende-eeuwse Amsterdamse grachtenpand het Huis met de Hoofden, waar de bibliotheek is gevestigd. Brown deed er ter inspiratie onderzoek, net als eerder schrijver Umberto Eco. Ritman koppelde aan de bibliotheek ook een onderzoeksinstituut dat de geschiedenis van zijn boeken, ook joods en Arabisch, wetenschappelijk bestudeert.
