Gewelddadige demonstraties bij tijdelijke asielnoodopvanglocaties, zoals in Loosdrecht en Apeldoorn, zijn misschien niet eens de gevaarlijkste consequentie van de ontspoorde discussie over migratie. „Het is vooral de ondermijning van het vertrouwen in democratische instituties”, zegt bestuurskundige Peter Scholten van de Erasmus Universiteit. „Migratie is de speelbal geworden waarop mensen vertrouwen in de democratie kunnen verliezen.”
Scholten publiceerde vorig jaar september, toevallig kort voor de extreemrechtse Malieveldrellen, het boek De Migratieobsessie. Hij stelt daarin dat het debat over migratie allang niet meer drijft op feiten en cijfers, maar op emoties. Onrust en ongenoegen over migratie, schrijft hij, gaan eigenlijk over een snel veranderende samenleving die steeds verder globaliseert. Het probleem blijft volgens hem dat politici burgers nauwelijks durven te vertellen dat de problemen amper door asielzoekers worden veroorzaakt.
Lokale bestuurders doen dat wel.
„Ja, zij laten zien dat het wél kan. Burgemeesters als Mark Boumans (Doetinchem, VVD), Jack Mikkers (Den Bosch, VVD) en Sharon Dijksma (Utrecht, PRO) zitten met hun neus boven op de problematiek. Hoe dichter je bij een probleem zit, hoe rationeler en realistischer je beleidsbenadering is. Voor nationale politici is dat anders.”