vandaag, 12:38Tot zo'n vijftig jaar geleden was Suriname ruim 300 jaar onderdeel van Nederland. Toch weten veel oorspronkelijke Nederlanders relatief weinig over Suriname. Dat legt iets pijnlijks bloot, maar het biedt ook een kans, zegt comedian en acteur Howard Komproe. "Aan boosheid heeft op dit moment niemand iets."Komproe maakte samen met kookboekenschrijfster Noni Kooiman (33) de voorstelling Peper & Zuur?!. Aan de hand van feiten en fabels over bekende gerechten vertelt het duo over de geschiedenis van het land van hun ouders. Er is plek voor humor, maar de twee gaan moeilijke gesprekken niet uit de weg. Afgelopen week traden ze op in Rotterdam en in november keren ze terug.GluiperigIn lessen op Nederlandse scholen is nauwelijks aandacht voor Suriname, zegt Komproe. “Het is 300 jaar een kolonie geweest, maar de gemiddelde Nederlander weet niets. Mensen in Suriname leerden in schoolboeken dat de Rijn bij Lobith ons land binnenstroomt. Ze leerden over schaatsen en de vier jaargetijden, terwijl dat daar helemaal niet bestaat." Hij verzucht: "In Suriname moesten we alles leren over Nederland, maar in Nederland geen moer over Suriname. Daarom hebben mensen het altijd over de keuken, dat is het enige dat wel bekend is. Maar dat is eigenlijk heel pijnlijk.”Vince (18) groeide op in Rotterdam, maar Suriname voelt als thuis: 'Ik mis hier de geur van de Amazone'(opent in nieuw venster)Vreugde en zorgen: Surinaamse Rotterdammers kijken terug op de onafhankelijkheid(opent in nieuw venster)Dat de Surinaamse keuken zo veelzijdig is, komt juist door het slavernijverleden en het daaropvolgende systeem van contractarbeid, legt Komproe uit. “Contractarbeid is een geraffineerde manier geweest om slavernij door te kunnen zetten, ze hebben niemand gespaard. Er zijn mensen over de hele wereld naar het land gehaald om arbeid te verrichten. Ik wist het, maar heb nooit beseft hoe gluiperig het was."Pekelvlees en erwtensoep“De Creoolse keuken is eigenlijk een gepimpte Nederlandse keuken”, vertelt Komproe. “De mensen uit Afrika die op de plantages werkten, konden niet zelf boodschappen halen. Ze moesten koken met wat ze kregen van de plantage-eigenaren. Dat waren Nederlanders en die haalden producten uit Nederland. Dus het zoutvlees dat we uit de Surinaamse keuken kennen, is eigenlijk gewoon pekelvlees. Bakkeljauw is Hollandse gezouten stokvis."Typisch Nederlandse winterkost als erwtensoep op menu's in Suriname wekt verbazing bij toeristen, maar ook dat moest gemaakt worden voor de Nederlanders die Suriname hadden bezet.Leentjebuur met ingrediëntenNiet alleen de wensen van Nederlanders drukten een stempel op wat en waarmee in Suriname werd gekookt, ook alle contractarbeiders die vanuit andere plekken op de wereld naar Suriname waren gebracht, namen hun eetgewoonten mee.“Ze speelden leentjebuur met ingrediënten van een andere etnische groep en gaven die een plek in hun eigen gerechten”, vertelt Komproe. “Er zijn ook verhalen bekend dat mensen zaden meesmokkelden in hun haar en in Suriname in de grond stopten."Nederland haalde Javanen, Chinezen en Indiërs naar Suriname om het werk op de plantages voort te zetten en dat laat veel sporen na. “In Suriname loopt alles langs etnische lijnen, maar dat is niet door die mensen zelf bedacht”, legt de comedian uit.Arbeiders waren helemaal afhankelijk van de plantage-eigenaren, ze zijn nooit in staat geweest zelf de lakens uit te delen. “Toen Nederland de kolonie in 1975 losliet als een hete aardappel, moesten die mensen - die geleerd hadden elkaar te wantrouwen - ineens met elkaar een samenleving bouwen. De doorwerking daarvan, dat vond ik heftig om me te realiseren."'Roti met rijst'In de theatervoorstelling van Kooiman en Komproe komen ook misverstanden over Surinaams eten aan bod. “De Hema noemde een gerecht 'roti met rijst’. In het hele gerecht was geen roti te vinden. Het was rijst met kippendrab. En niemand eet roti met rijst. Je eet of roti, of rijst! Je eet ook niet andijviestamppot met patat."Komproe vindt dat een onnodig misverstand. “Een bedrijf als Hema kan gewoon iemand vragen met verstand van zaken. Het is luiheid, maar ook respectloos en nonchalant. Dat vind ik kwalijker dan luiheid."Moeite met veranderingKoken is altijd aan verandering onderhevig. Komproe ziet dat de oudere generatie Surinaamse Nederlanders daar moeite mee heeft. “We doen daar wel eens lacherig over en dat snap ik. Maar deze mensen hadden niks, het enige dat ze hadden was een cultureel erfgoed. Als dat verandert, heb je niks meer. Je kunt het niet tegenhouden, maar hoe ouder ik word, hoe beter ik het snap. Ik heb hetzelfde met muziek. Als ik mijn kinderen soms iets hoor draaien denk ik: ‘Jeez, wat is dit!’"In de Surinaamse keuken horen bepaalde ingrediënten onlosmakelijk bij elkaar, zegt Komproe. “Die kun je niet op een andere manier mengen. Dat doet de jongere generatie wel. Bij cassave, zoete aardappel en bakbananen, horen gerechten als Heri Heri. Als je een van die ingrediënten eruit pakt en er iets anders mee maakt, zoals frietjes van cassave, dat kent de oudere generatie niet. Zoete-aardappelfriet staat tegenwoordig bij de meeste hippe tenten op de kaart. De oudere generatie zou dat nooit maken."Geen boosheid, wel benoemenDe voorstelling van Komproe en Kooiman gaat met hinkstapsprongen door de geschiedenis van Suriname en de Surinaamse keuken. Het is geen chronologische geschiedenisles. Het publiek kan niet achteroverleunen, maar moet blijven opletten. “Als comedian breng ik op de nodige momenten wat ontspanning en een lach, maar we gaan de moeilijk bespreekbare dingen niet uit de weg. Het is niet radicaal of agressief, maar de dingen zijn gegaan zoals ze zijn gegaan, dus benoemen we ze ook allemaal."Ook al staat Komproe al van kinds af aan op het podium, er is altijd een mate van kwetsbaarheid in zijn voorstellingen. “Zeker in de vorm die ik kies, met ruimte voor input van het publiek. Daardoor wordt de voorstelling nooit een herhaling van de vorige en het houdt me scherp."Het publiek mee laten doen lukt Komproe door ook over pijnlijke onderwerpen niet boos te zijn. “Je kunt wel frustratie en miskenning laten zien, maar aan boosheid heeft op dat moment niemand iets. Je moet het luchtig zien te houden. Omdat ik al 30 jaar comedy en theater doe, hoef ik daar niet eens over na te denken. Dat gaat vanzelf."