vandaag, 23:02Voor de Haagse chefkok en kookboekenschrijver Vanja van der Leeden was Indonesië lang iets waar ze van weg wilde blijven. Haar oma, die uit Indonesië kwam, wilde haar dolgraag meenemen naar haar thuisland. Maar hoe meer haar oma aandrong, hoe minder Vanja wilde.In de documentaire 'Batik, Beats & Bumbu', die vanaf donderdag 18 juni in de bioscoop te zien is, gaat Vanja opnieuw naar Indonesië. Ze is één van de vier Indische makers van de derde generatie die in de film wordt gevolgd. Ieder op hun eigen manier zoeken ze verbinding met hun Indonesische roots.'Mijn oma wilde altijd heel graag met mij naar Indonesië', vertelt Vanja. 'Ze gaf er de hele tijd heel hoog over op. Maar ik had altijd zoiets van: nee, ik wil er helemaal niks mee te maken hebben.'Afscheid nemenToch ging ze uiteindelijk. Niet samen met haar oma, maar na haar dood. Haar oma overleed tijdens een reis in Indonesië. Vanja reisde haar achterna met haar moeder en broer om afscheid te nemen. 'Ook na haar dood dwong ze me nog', zegt ze.Chefkok Vanja zoekt in Indonesië haar roots: 'Ook na haar dood dwong mijn oma me nog'Die eerste reis, in 2006, veranderde veel. Niet meteen: volgens Vanja was het geen liefde op het eerste gezicht. Maar Indonesië liet haar niet meer los. Vooral het eten maakte indruk. 'Ik proefde daar allerlei eten waarvan ik dacht: dit is heel anders dan ik in Nederland heb geproefd. Veel lekkerder, veel frisser, spicier, uitgesprokener. Er ging gewoon een wereld voor me open.'Achtergrond voelde abstractVoor Vanja(opent in nieuw venster) was haar achtergrond lang ingewikkeld. Ze wist dat ze Indisch was, maar het voelde abstract. 'Ik had zoiets van: ja, oké, ik ben dus Indisch. Wat moet ik ermee? Ik voelde me ook niet echt Indisch.'Dat veranderde toen ze in Indonesië bij verre familie terechtkwam. 'Dan sta je ineens aan de andere kant van de wereld, in een huis van verre familie. Dan denk je: het is dus toch echt waar. Het werd tastbaar.'Meer begrip gekregenDoor haar reizen en door zich te verdiepen in de geschiedenis kreeg ze ook meer begrip voor haar oma. Thuis werd er vroeger niet veel over hun geschiedenis gesproken. Pas later las Vanja veel over de koloniale geschiedenis en de geschiedenis van Indische Nederlanders. 'Heel veel wist ik niet. Dat had ik allemaal niet op school gehad.' Over haar oma zegt ze nu: 'Ik heb zeker meer begrip gekregen voor waar ze vandaan kwam. Letterlijk en figuurlijk.'Volgens Vanja gaat de documentaire niet alleen over nostalgie of over terugverlangen naar vroeger. Haar generatie kijkt anders naar Indonesië dan de generaties vóór haar. Voor de eerste en tweede generatie kon het verleden pijnlijk zijn, omdat zij een land moesten verlaten of opgroeiden met verhalen vol heimwee, schaamte en verdriet.'Mijn generatie heeft die bagage niet op dezelfde manier', zegt Vanja. 'Dus die kijkt er anders naar. Niet alleen de nostalgie van Tempo Doeloe, maar vooruitkijken. Niet kijken naar wat er niet meer is, maar naar wat er nog wel kan.''Veel regionale keukens'Voor haar gebeurt dat vooral via eten. In Indonesië ontdekte ze dat de Indische keuken die ze in Nederland kende maar één deel van het verhaal is. 'Onder de Indische keuken zit een veel grotere Indonesische keuken', zegt ze. 'In Indonesië heb je heel veel regionale keukens die onderling heel verschillend zijn.'Die ontdekking werd belangrijk in haar werk. Ze schreef kookboeken en gebruikt de Indische en Indonesische keuken om verhalen door te geven. 'Ik kan het overdragen aan andere mensen. Doorgeven. Dat is voor mij denk ik het belangrijkste eraan.''Koken verbindt'Eten is volgens Vanja meer dan iets lekkers op tafel zetten. Het is een manier om contact te maken. 'Koken verbindt. Dat is een mega cliché, maar het is wel waar.' Juist omdat eten letterlijk binnenkomt, kun je er een verhaal mee vertellen. 'Het is een heel krachtig communicatiemiddel en het brengt mensen samen.’Dat betekent niet dat moeilijke onderwerpen vermeden moeten worden. Integendeel. Vanja vindt dat je ook moet praten over wat er in het verleden is gebeurd. Over kolonialisme, migratie, verlies en pijn. Maar eten kan zo'n gesprek wel makkelijker maken. 'Dat gaat misschien wat beter met een lekkere lemper in je buik.'Den Haag als Indische stadOok Den Haag speelt een grote rol in haar verhaal. Vanja noemt de stad nadrukkelijk een Indische stad. 'Er wonen superveel mensen met een Indische achtergrond.'Daarom vindt ze het belangrijk dat er in Den Haag ruimte blijft voor Indische cultuur. Vanja is medeorganisator van Jalan Jalan, het Indische stadsfestival in Den Haag. Het festival begon vorig jaar als pilot en wordt nu groter opgezet, met verschillende locaties in de stad en een openluchtdeel op het Lange Voorhout.Daarom is het zo belangrijk dat het doorgegeven wordtVolgens Vanja bleek meteen dat daar behoefte aan was. 'We merkten een enorme belangstelling. Mensen waren blij en hadden hier echt op zitten wachten.'Het doorgeven van die cultuur is volgens haar belangrijk, juist omdat de Indische gemeenschap verandert. De generatie die zelf uit Indonesië naar Nederland kwam, wordt ouder. Tegelijk mengen families zich steeds meer. 'Daarom is het zo belangrijk dat het doorgegeven wordt. Dat het levend gehouden wordt.'Cirkel rondVoor Vanja is 'Batik, Beats & Bumbu' meer dan een film over eten of muziek. Het is een film over nieuwe verhalen maken. Over niet alleen vasthouden aan wat er was, maar ook onderzoeken wat er nog kan ontstaan.Zelf blijft ze daar nuchter over. Haar Indische roots zijn niet haar hele identiteit geworden, zegt ze. Maar ze zijn wel een belangrijk onderdeel van wie ze is en wat ze maakt.Van kok naar witte doekOoit werkte Vanja als kok in Filmhuis Den Haag. Nu ziet ze zichzelf daar terug op het witte doek. 'Dat is wel een hele mooie cirkel. Als kok hier gewerkt hebben en nu in het Filmhuis mezelf op het witte doek zien.'Haring op sushi en ijs: imago opgepoetst voor jongeren - Omroep West(opent in nieuw venster)Zijn eerste liefde werd ook zijn laatste, het bijzondere leven van Harrie Jekkers - Omroep West(opent in nieuw venster)