gisteren, 22:11Premier Rob Jetten houdt zondag een toespraak bij de onthulling van een nationaal monument voor de Molukse gemeenschap in Rotterdam. In aanloop naar dat moment wordt gespeculeerd of Jetten ook de langverwachte excuses aanbiedt voor de manier waarop de eerste Molukkers na hun komst naar Nederland in 1951 werden behandeld. Voor Lukas Eleuwarin en Nathan Tomasowa, beiden derde generatie Molukker, zijn excuses noodzakelijk, maar komen ze nu als 'mosterd na de maaltijd'."Mijn eerste reactie was: te laat”, zegt Lukas. "Dat is een gevoel dat veel Molukkers delen. Voor mijn gevoel heeft de overheid veel te lang gewacht met het aanbieden van excuses. De eerste generatie, om wie het in de kern gaat, is er grotendeels niet meer. In Zevenaar in ieder geval bijna niet. Het voelt als mosterd na de maaltijd, alsof er bewust is gewacht tot degenen die het daadwerkelijk hebben meegemaakt er niet meer zijn.”'Excuses absoluut nodig'Eleuwarin groeide op in de Molukse wijk van Zevenaar. Zijn moeder werd geboren in Nederland en bracht haar eerste levensjaren door in een voormalig concentratiekamp, voordat ze uiteindelijk naar Zevenaar verhuisde. De verhalen van zijn grootouders en ouders vormden een belangrijk onderdeel van Lukas' jeugd en hebben zijn kijk op de geschiedenis blijvend beïnvloed.Ondanks zijn kritische houding vindt hij excuses vanuit de Nederlandse overheid noodzakelijk. Volgens hem gaat het daarbij niet alleen om erkenning van het leed dat de eerste generatie Molukkers heeft ervaren, maar ook om de omstandigheden waarin hun kinderen moesten opgroeien."Excuses zijn absoluut nodig. Voor wat onze grootouders hebben moeten doorstaan, maar ook voor hoe onze ouders hebben moeten leven in de kampen. Het gaat niet alleen om individuele verhalen, maar om het hele koloniale verleden.”'Geen woorden, maar daden'Tegelijkertijd waarschuwt Lukas dat woorden alleen niet voldoende zijn. "Er moet daadwerkelijk recht worden gedaan. Denk aan eerherstel en bijvoorbeeld de soldij die nooit is uitbetaald aan KNIL-militairen. Mijn opa had daar recht op, maar is inmiddels overleden. Daarnaast vind ik dat de overheid voor altijd KNIL-graven moet onderhouden. Dat is iets waar de overheid op zijn minst een unanieme beslissing over moet nemen. Geen woorden, maar daden.”Nathan Tomasowa woont in Eerbeek. Zijn vader is Moluks en zijn moeder Nederlands, "zelf ben ik dus een halfbloed." Volgens hem hadden de excuses veel eerder moeten komen. Nathan onderzocht zijn Molukse roots, dit is zijn verhaal(opent in nieuw venster)"Wat mij betreft zouden ze vooral gericht moeten zijn aan de eerste generatie Molukkers, omdat zij de zwaarste periode hebben meegemaakt. De pijn, het verdriet en het gevoel van verraad zitten bij hen het diepst. Helaas zijn velen van hen inmiddels niet meer onder ons.""Persoonlijk doet het mij als derde generatie Molukker veel op emotioneel vlak, omdat ik weet wat mijn opa, oma en hun ouders moesten doorstaan", vertelt de Eerbeker. "Het voelt pijnlijk dat ik deze excuses nu namens hen moet aanvaarden."'Erkenning van ons bestaan'Of excuses na 75 jaar nog daadwerkelijk verschil kunnen maken, vindt Lukas lastig te zeggen. De meeste Molukkers van de derde en vierde generatie zijn volgens hem inmiddels sterk geïntegreerd in de Nederlandse samenleving.Burgemeester Van der Tak pleit voor excuses aan Molukse gemeenschap(opent in nieuw venster)Maar het is volgens hem tijd dat de Molukse geschiedenis een volwaardige en eerlijke plek krijgt binnen de Nederlandse geschiedschrijving. "Geen symboliek zonder inhoud, maar echte erkenning die zichtbaar en voelbaar is."Ondanks dat het voor Nathan pijnlijk voelt om nu nog excuses te moeten aanvaarden is het wel van belang dat ze er komen: "De excuses betekenen erkenning van ons bestaan en een schuldbekentenis voor de misdaden die zijn gepleegd. Veel van wat zich heeft afgespeeld in de periode dat Nederland in Indonesië aanwezig was, is door de Nederlandse overheid lange tijd in de doofpot gestopt. Het is een zwarte bladzijde uit de geschiedenis die nauwelijks wordt belicht."