vandaag, 19:27"Hoezo vrije keuze?" en "Onze pubers worden verslaafd gemaakt". Dit zijn de teksten op borden die longartsen omhoog houden voor een tabakszaak op winkelcentrum Hoog Catharijne in Utrecht. Ze demonstreren vandaag tegen een AI-campagne van tabaksonderneming Philip Morris, om wetgeving rondom roken te beïnvloeden.In witte doktersjassen staan de meeste demonstranten voor de tabakswinkel. Op de etalage van de winkel hangt een poster met een grote QR-code en tekst 'Uw keuzevrijheid loopt in gevaar'. Die QR-code is volgens de demonstranten "de poort naar misleiding, meer verslaving en ziekte". Want het is gemaakt door de tabaksindustrie.De enquêteNa het scannen van die code verschijnt de tekst 'Your voice, your choice', boven een keuzemenu met vragen. Na die vragen schrijft de AI-tool in een paar seconden een bezwaarbrief tegen nieuwe wetgeving rondom de tabaksindustrie van de Europese Unie. Deze AI-tool is gemaakt door tabaksonderneming Philip Morris.Het is een hele sturende tool volgens Danielle Cohen (42), longpatholoog LUMC en mede-oprichter van Vapenjouwkeuze. "Ze leggen de mensen woorden in de mond en kiezen precies de argumenten uit die hun goed uitkomen. Ze creëren een enorme campagne die misleidend is en invloed heeft op de wet. Het hele idee van de wet is dat het mensen beschermt tegen ziekte."De AI-tool is bedoeld om bezwaar te maken tegen nieuwe regelgeving van de Europese Unie om roken moeilijker te maken. Eens in de tien jaar wordt opnieuw naar nieuwe wetgeving rondom tabaksrichtlijnen gekeken, daarom is het volgens Cohen zo belangrijk om nu in te grijpen. Dit gaat bijvoorbeeld over het verhogen van accijns of het verbieden van zoete smaakjes.KlachtVapenjouwkeuze, stichting Rookpreventie Jeugd en de Hartstichting klagen samen Philip Morris aan wegens illegale reclame en misleiding. "In de tool zie je positieve argumenten over tabaksproducten", zegt Cohen. "Op de poster zie je bijvoorbeeld allemaal feestende poppetjes geassocieerd met tabak. Maar tabak heeft met ziekte te maken. Dat mag helemaal niet."Daarnaast denkt Wanda de Kanter (67), oud longarts en voorzitter van stichting Rookpreventie Jeugd, ook dat een deel van de reacties 'nep' is en dat er bots in zijn geschakeld. "Er zijn geen 40.000 individuen in die paar dagen, die dat allemaal hebben ingevuld. Gemiddeld reageren er zo'n paar honderd mensen op een consultatie." MisleidDrie meiden van 15 en 16 jaar oud lopen langs de poster met de QR-code. "Wat is dit?", zegt één van hen tegen haar vriendinnen. Ze willen niet bij naam worden genoemd. "Het duurt te lang om zoiets in te vullen, dus dat doe ik niet." Ze is 15 jaar en rookt zowel vapes als sigaretten. "Maar ik wil er vanaf. Dus ik wil bijvoorbeeld graag dat sigaretten en vapes duurder zouden worden."Maar echt bewust nadenken over sturing bij zo'n enquête, daar zou ze niet bij stilstaan. "Ik zou zo misleid kunnen worden bij het invullen van zo'n enquête", zegt ze. Haar vriendinnen knikken instemmend mee. "Vooral als ze maar één kant laten zien", zegt haar vriendin.SchuldOud longarts De Kanter heeft vaker ziekten gediagnosticeerd bij patiënten die rookten. Wat haar het meest verdrietig maakt is het schuldgevoel. "Dan vertelde ik 'u bent niet te genezen.' Ik zag die personen helemaal uit elkaar vallen. Het eerste wat heel veel mensen dan zeggen is: 'dit heb ik aan mezelf te wijten'. Dat vind ik het ergste wat er is. Er is maar één schuldige en dat is de tabaksindustrie die mensen met opzet verslaafd maakt."Ze wijst naar de poster op de etalage. "En dan staan we nu hier op Hoog Catharijne waar op de poster staat 'eigen keuze'. Het is geen vrije keuze om verslaafd te raken en te blijven en ziekte dus ook niet."