vandaag, 12:00Het RIVM deed tijdens het eerste coronajaar stellige uitspraken terwijl er nog veel onzeker was. Sommige beweringen bleken achteraf onjuist, maar een publiekelijke erkenning bleef uit.Deskundigen, onder wie oud-RIVM-baas Roel Coutinho, zeggen dat dit in de corona-enquêteverhoren alsnog aan bod zou moeten komen. Coutinho: "Het is belangrijk dat adviseurs kritisch reflecteren op wat met de kennis van tóen anders had gekund." Morgen is toenmalig RIVM-directeur Jaap van Dissel aan de beurt.Aanvankelijk droeg het RIVM uit dat het met corona waarschijnlijk wel zou meevallen.Eind januari 2020, één dag nadat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) meldde dat het virus zich van mens op mens verspreidde, antwoordde(opent in nieuw venster) het RIVM op sociale media dat corona "niet makkelijk van mens op mens overdraagbaar" leek.Oud-RIVM baas Roel Coutinho zegt dat het instituut "wel erg stellig was", terwijl nog onduidelijk was hoe de pandemie zich zou gaan gedragen. "Je moet in het begin juist heel voorzichtig zijn, omdat je nog heel veel niet weet. Dat moet je ook naar buiten toe uitdragen."'Wie niet ziek is besmet niet'Over besmettelijkheid was het RIVM relatief lang resoluut. In de beginperiode stond(opent in nieuw venster) op de website dat het "zeer onwaarschijnlijk" was dat iemand zonder symptomen corona kon overdragen. En dat wie "niet hoest of niest" niet besmettelijk was.De WHO en het Europese gezondheidsinstituut ECDC schreven tegen eind maart dat mensen al twee dagen vóór klachten besmettelijk konden zijn. Tot juni(opent in nieuw venster) stond op de RIVM-website dat het "onduidelijk" was in hoeverre mensen zonder symptomen bijdroegen aan de verspreiding.Viroloog Jaap Goudsmit zegt dat het RIVM vaak de nadruk legde op de afwezigheid van bewijs. "Maar bij een uitbraak van een nieuw virus wacht je niet op een volledige wetenschappelijke studie. Dat komt achteraf."Niezend en hoestend ouderen verplegenOndertussen waren de RIVM-adviezen wel bepalend. Duizenden ouderenzorgmedewerkers mochten maandenlang niet uit voorzorg mondkapjes dragen.In maart gingen zorgmedewerkers met corona-achtige klachten ook gewoon aan het werk. Het RIVM hanteerde aanvankelijk een beperkte "casusdefinitie": je bleef thuis als je hoestte, koorts had boven de 38 graden én in een risicogebied was geweest. Wie alleen hoestte en nieste kon ouderen verplegen. En bij "vluchtig contact" was een mondkapje sowieso "niet nodig" - dit advies paste het RIVM later stilzwijgend aan.Verbijsterd"Ik was verbijsterd toen ik dat hoorde", zegt Lia van der Hoek, de viroloog die ruim vóór de pandemie een nieuw menselijk coronavirus ontdekte. "Uit de wetenschappelijke literatuur(opent in nieuw venster) was al bekend dat herinfecties kunnen voorkomen - maar die kennis was misschien niet makkelijk te vinden voor onderzoekers die niet aan coronavirussen hadden gewerkt." In augustus 2020 toonde(opent in nieuw venster) zij aan dat de immuniteit voor corona nooit lang zou duren.Wetenschap werd religieVolgens viroloog Goudsmit was het grootste probleem de stelligheid. Wetenschap betekent "twijfelen", anders wordt het "een religie", zegt hij. Hoogleraar Bestuurskunde Kees van den Bos, die het vertrouwen in de overheid onderzoekt, zegt dat de regering zich te vaak verschool achter de adviseurs, "terwijl zij het ook heus niet wisten". Voor vertrouwen in de overheid is het volgens Bos juist nodig onzekerheden wél te communiceren.Coutinho noemt het begrijpelijk dat de politiek om zekerheid vraagt, maar een wetenschappelijk orgaan moet daar "weerstand tegen durven bieden".Testen, niet alleen voor RuslandToen de WHO landen opriep om te testen, zou dit volgens een interview(opent in nieuw venster) met OMT-lid Marion Koopmans niet voor Nederland zijn bedoeld, maar voor landen als Rusland. De WHO zei later tegen Nieuwsuur dat die boodschap wél voor Nederland gold.Volgens Van Dissel(opent in nieuw venster) had "het doen van een heleboel testen" zonder "follow-up" weinig zin. Dat is een drogreden, merkt Goudsmit op: "Régel dat vervolg dan." Nederland liet het bron- en contactonderzoek juist los.AerosolenVan Dissel zei(opent in nieuw venster) over 'aerogene verspreiding' dat "we dat gewoon niet zien en dat het dus zeer gering is". Nam je dat serieus, zei(opent in nieuw venster) hij, dan zou "de hele horeca" dicht moeten. Weer een drogreden, zegt Goudsmit.Maurice de Hond, die al vroeg blogte over aerosolen, is door de enquêtecommissie opgeroepen. Goudsmit sprak destijds met De Hond en zegt: "Op dit punt had hij gewoon gelijk."Fouten toegeven"Het allerzwakste", zegt Goudsmit, "was dat het RIVM nooit zei: dat hadden we fout, of dit zit toch anders." Hoogleraar Van den Bos zegt dat terugkomen op eerdere onjuiste beweringen cruciaal is voor vertrouwen.Coutinho noemt het "zeer opmerkelijk" dat het RIVM wél berekent dat een latere lockdown tot meer sterfte had geleid, maar niet hoeveel doden éérder ingrijpen had gescheeld.Koopmans zei tijdens haar verhoor te betwijfelen of de pandemie anders was verlopen bij eerder ingrijpen. Goudsmit: "Een ongefundeerd standpunt. Op die manier kan je nooit lessen leren voor de toekomst. Je móet fouten toegeven." Coutinho: "Dat is het leerproces dat erbij hoort. Wat heeft het anders voor zin om dit achteraf allemaal te bekijken?"Het RIVM laat weten gedurende de parlementaire enquête nergens op te reageren.vrijdag, 19:24Eerste verhoordag coronacommissie: kijken met de kennis van nu of die van toen?donderdag 21 mei, 16:39Corona-commissie wil lessen trekken: bijna 50 getuigen gehoord in 9 wekenzondag 17 mei, 20:17Experts: klimaatverandering is 'catastrofale bedreiging voor volksgezondheid'donderdag 7 mei, 06:29Moeten we ons zorgen maken? En nog vier vragen over het hantavirus