vandaag, 06:30Het RIVM heeft niet berekend hoeveel doden het had kunnen schelen als Nederland tijdens de eerste coronagolf eerder in lockdown was gegaan. Ondanks een aangenomen Kamermotie(opent in nieuw venster) en een toezegging van toenmalig minister Ernst Kuipers is dit effect niet onderzocht.Het instituut becijferde wel dat een paar dagen later ingrijpen tot méér sterfte had geleid: drie dagen later zelfs tot ruim het dubbele aantal doden. Maar de omgekeerde som, hoeveel doden hadden kunnen worden voorkomen bij een eerdere rem, is volgens het instituut "te hypothetisch".Eind deze maand starten de verhoren in de parlementaire enquête naar corona. Het Verenigd Koninkrijk is al twee enquêtes verder. Eén van de uitkomsten daar was dat 23.000 levens hadden kunnen worden gered als Engeland een week eerder in lockdown was gegaan.In het licht van dat cijfer vroeg een ruime Kamermeerderheid in 2023 om ook voor Nederland het effect van een eerdere lockdown te onderzoeken. Toenmalig minister van Volksgezondheid Ernst Kuipers zegde de Kamer toe dat het RIVM dat zou doen. Maar volgens het RIVM is het moeilijk in te schatten of mensen zich een paar dagen eerder ook aan ingrijpendere maatregelen hadden gehouden, onder meer omdat er toen "minder urgentie werd gevoeld".Kuipers zegt tegen Nieuwsuur dat het "onverminderd relevant" is die berekening alsnog te maken. Ook twee leden van de begeleidingscommissie van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV), die de corona-aanpak al eerder onderzocht(opent in nieuw venster), zeggen dat het RIVM de som zou moeten maken.Epidemioloog Alma Tostmann spreekt van een "gemiste kans". "Je doet jezelf tekort als land als je dat niet berekent. Het geeft je iets concreets in handen om terug te kijken. Iedereen begrijpt dat het niet heel nauwkeurig kan, geef dan een bandbreedte."Eén dag is in de beginfase van een pandemie een eeuw.De reactie op het coronavirus kwam in veel Europese landen traag op gang, maar er waren ook belangrijke verschillen. Op 11 maart 2020 telde het RIVM 62 corona-ziekenhuisopnames. In Denemarken ging het om tien opgenomen patiënten. De Deense premier kondigde die dag aan dat scholen en culturele instellingen dichtgingen, en riep ook kroegen op te sluiten. Nederland sloot scholen en horeca vier dagen later, op 15 maart.Bij exponentieel groeiende virusinfecties maakt een paar dagen veel uit, zegt hoogleraar infectieziektebestrijding Chantal Rovers, voormalig OMT-lid en net als Tostmann betrokken bij het laatste OVV-rapport. Tostmann: "Eén dag is in de beginfase van een pandemie een eeuw."Eerder ingrijpen had volgens Rovers, Tostmann en Kuipers tot een kortere lockdown geleid. "Als je relatief weinig virusverspreiding hebt in een land, kost het minder moeite om die verspreiding weer naar beneden te krijgen. Dan kunnen maatregelen sneller worden teruggeschroefd". En daarbij: eerder ingrijpen had een substantieel aantal doden kunnen schelen.Kuipers, die in de enquête zal worden gehoord, waagt zich nu zelf aan een grove schatting. Als Nederland vier dagen eerder hardere maatregelen had genomen, en burgers zich eraan hadden gehouden, had dat volgens hem zo'n vierduizend levens kunnen sparen. Hij gaat hierbij uit van een totaal aantal coronadoden van zesduizend in de eerste golf. Bij eerder ingrijpen waren dat volgens hem dus ongeveer tweeduizend doden geweest.Kuipers zegt dat dit soort sommen "lessen voor de toekomst opleveren". "Er kan aan het begin van een pandemie al veel aan de gang zijn terwijl je het niet doorhebt. Je moet vooruitdenken en tijdig acteren."Volgens het RIVM is zo'n berekening dus te onzeker. Het nabootsen van een situatie waarin Nederland eerder ingreep, zou er volgens de RIVM-modelleurs(opent in nieuw venster) van uitgaan dat beleidsmakers op dat moment over informatie beschikten die er nog niet was.GewaarschuwdMaar volgens de drie zorgdeskundigen waren er in de dagen voordat Nederland harder ingreep juist duidelijke alarmsignalen. Zij zeggen dat beleidsmakers met de kennis van toen eerder, harder op de rem hadden kunnen trappen.Op 10 maart 2020 toonde onderzoek door negen ziekenhuizen bijvoorbeeld aan dat vier procent van de onderzochte zorgmedewerkers besmet was, terwijl zij milde klachten hadden. Rovers en Tostmann waren bij dit onderzoek betrokken en zeggen dat ingrijpen op dat moment voor de hand lag. Kuipers kreeg als acute zorgbaas destijds de resultaten te zien en zegt: "Dat was schrikwekkend. We hebben het ministerie van Volksgezondheid diezelfde dag gewaarschuwd."Op 11 maart riep de WHO een pandemie uit. Op 12 en 13 maart kondigden Noorwegen, België en Frankrijk ingrijpendere maatregelen aan.In Nederland kwam er op 15 maart een zwaarder maatregelenpakket. De PVV en FvD pleitten in die tijd voor een harde lockdown, maar die kwam er niet. Winkels bleven bijvoorbeeld open.zondag, 20:17Experts: klimaatverandering is 'catastrofale bedreiging voor volksgezondheid'donderdag 2 april, 11:12Tijdelijk verbod op vervuilende staalslakken eenmalig verlengddonderdag 7 mei, 09:42Stewardess mogelijk ook besmet met hanta, ligt in Amsterdam UMCzaterdag 9 mei, 19:35Groep opvarenden van cruiseschip Hondius per chartervlucht naar Eindhoven