vandaag, 07:00Hoe bestrijd je armoede en achterstand in Oost-Groningen? Gherie ter Steege hield zich er de voorbije twintig jaar intensief mee bezig. Op de drempel van haar verhuizing terug naar de Randstad vertelt ze over wat wel en niet werkt bij de aanpak van die hardnekkige kwestie.Een tijdlang was ze ‘die mevrouw uit het Westen’. In 2004 was Gherie ter Steege (82) samen met haar partner Antonio (87) vanuit Everdingen naar een voormalige melkfabriek in Meeden verhuisd. ‘Niet omdat we goedkoop wilden wonen, maar vanwege het landschap en het gebied.’Inburgeren in Oost-Groningen ging niet vanzelf voor de ‘immigranten’. Zonder baan in de regio en kinderen op school moesten ze zelf op zoek naar contacten. Gherie ter Steege ging sporten, muziek maken en deed vrijwilligerswerk bij een welzijnsinstelling.Terughoudendheid verdwenen‘Na anderhalf jaar was het ineens over met de terughoudendheid. Dan zien mensen dus dat je niet alleen maar komt om te wonen en te profiteren.’ Via vrijwilligerswerk en lokale contacten raakte ze al snel betrokken bij de politiek. Ze werd actief werd voor GroenLinks en van 2010 tot 2014 werd ze wethouder voor die partij in de gemeente Menterwolde, met in portefeuille sociale zaken en welzijn. Voor haar een uitgelezen kans haar theoretische kennis over welzijn, armoede en sociale ongelijkheid in de praktijk toe te passen.Armoede in de praktijkZe had als sociaal psycholoog en onderzoeker gewerkt bij het Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn in Utrecht. Daar hield ze zich bezig met onder meer volwasseneneducatie, vrijwilligerswerk, vernieuwing in zorg en welzijn en veiligheidsbeleving. Je weet hoe armoede in elkaar zit, maar hoe het voelt weet je nietZe was daarmee niet bepaald een leek toen ze zich in Oost-Groningen vestigde. Maar wat ze er in de praktijk zag deed wat met haar ideeën over armoede, vertelt Ter Steege. In theorie wist ze hoe armoede werkt, maar in Groningen zag ze de rauwe werkelijkheid van wat rondkomen met weinig geld echt voor mensen betekent. ‘Je weet hoe armoede in elkaar zit, maar je weet nooit hoe het voelt. Omdat ik zelf nooit echt zo uitzichtloos en arm ben geweest.’ Massawerkloosheid verdwenenOost-Groningen is niet meer het gebied met massawerkloosheid van weleer, maar de sociaal-economische achterstand is er niet verdwenen. Het aandeel mensen dat betaald werk heeft behoort in de hele regio tot het laagste van het land. Ook qua armoede steekt de regio onrustig af tegen het landelijk gemiddelde, volgens het CBS. Hetzelfde geldt voor wat we nu brede welvaart noemen, waarin zaken als gezondheid, wonen en opleiding ook zijn meegenomen. Ter Steege: ‘Hier is ook wel wat vooruitgang, maar minder.’Oost-Groningen staat er misschien beter voor dan een jaar of dertig geleden, maar de achterstand op de rest van het land is wel gebleven. Niet één oplossingZe heeft een duidelijke visie op de problematiek: armoede en achterstand zijn een kluwen van werkloosheid, gezondheid, beperkte sociale netwerken, gebrek aan zelfvertrouwen, opvoeding en gedrag. Het is niet makkelijk om uit die duivelskring te klimmenEén oplossing of een kantelpunt, daar gelooft Ter Steege dan ook niet in. Verbetering gaat generatie voor generatie en persoon voor persoon.‘Het is niet makkelijk om uit die duivelskring te klimmen.’Tunnelvisie door stressArmoede werkt door in alle facetten van het leven, zag Ter Steege. Het is bijvoorbeeld funest voor het vermogen van mensen problemen op te lossen, stelt ze. ‘De stress en de schaarste vernauwen de blik. Mensen krijgen een soort tunnelvisie, ze leven bij de dag en plannen maken lukt ze niet.’Ook is er schaamte en het gebrek aan sociaal kapitaal, zoals een netwerk waarop iemand een beroep kan doen. ‘Mensen maken geen gebruik van voorzieningen die er speciaal voor hen zijn omdat ze de weg niet weten. Of omdat ze zich schamen. Niet omdat ze er geen behoefte aan hebben.’Een goed voorbeeld is de Kledingbank Maxima, waar Ter Steege nog altijd voorzitter van is. ‘In Veendam hebben we een klantenkring van ongeveer duizend mensen, maar is dat minder dan twintig procent van de doelgroep.’ Geef al die mensen gewoon een pasMaak hulp dus niet afhankelijk van of mensen in staat zijn om door allerlei hoepels te springen van formulieren en instanties, vindt ze. ‘Geef al die mensen gewoon een pas. Geven, niet aanvragen, maar gewoon geven.’Dwingen werkt nietZe zegt dat ze ook het idee heeft losgelaten om mensen uit de armoede te trekken door ’ze in hun kracht te zetten’, of via participatiecursussen en -trajecten aan een vaste baan te helpen. ‘Dat getrek en gesjor aan mensen, dat werkt gewoon niet. Dwingen werkt niet.’Dat betekent volgens haar niet dat werk onbelangrijk is. Want voor wie het aankan, kan betaald werk inkomen, structuur en sociale contacten opleveren, benadrukt ze.Regie gevenWat volgens haar goed werkt is mensen zelf de regie geven: ‘Je moet ze niet vertellen wat ze moeten oplossen, maar vragen wat hun grootste probleem is op dat moment. Organiseer daaromheen de hulp met buddy’s, vrijwilligers of gezinsondersteuners die tijd en vertrouwen krijgen, dat werkt wel.’Maar dan nog. En dit is een punt waar Ter Steege teleurgesteld over is geraakt, zegt ze. Je kunt misschien mensen individueel een beetje helpen het hoofd boven water te houden, maar daarmee is het probleem van armoede die van generatie op generatie overgaat nog niet opgelost. Als wethouder voelde ze zich ook vaak tamelijk machteloos. Want terwijl ze mensen in armoe zag wegzakken, lag er vanuit Den Haag vaak alweer een volgende bezuinigingsopdracht klaar op welzijnstaken of jongeren- of ouderenzorg. Vanwege wettelijke taken is de beleidsruimte van een gemeente bovendien zeer beperkt. De volgende generatie moet zelfvertrouwen krijgenAchterstanden bestrijden zou wat Ter Steege betreft vooral gericht moeten zijn op de volgende generatie, omdat het voorkomt dat armoede opnieuw wordt doorgegeven. Hier is ze optimistisch over. Omdat ze heeft geleerd hoe lastig ingesleten patronen bij volwassenen zijn, moet voorkomen worden dat kinderen en jongeren ook in dezelfde situatie terecht komen. ‘De volgende generatie moet zelfvertrouwen krijgen en ontdekken dat er van alles op deze wereld is.’Deel van haar leven‘Verlengde schooldagen, schoolmaatschappelijk werk en andere vormen van pedagogische ondersteuning, daar zie ik veel in. Dan kies je voor preventie.’ Dat het sociale programma van NijBegun hier stevig op inzet noemt ze dan ook een goede zaak. Oost-Groningen met z’n kenmerkende problemen is ‘een stuk van mijn leven geworden’, zegt ze. De achterstanden zijn misschien in haar tijd niet weggewerkt, maar ze heeft wel haar steentje kunnen bijdragen. Ook nu nog, zoals bij de kledingbanken waar ze zich voor inzet. Onlangs organiseerde ze een inzamelingsactie voor slaapkleding. ‘Wat nou als je als twaalfjarig meisje wordt uitgenodigd voor een slaapfeestje en je hebt geen leuke nachtkleding? Dan kun je dus niet mee.’Terug naar de RandstadDe woning in Meeden, die ze samen met Antonio met liefde en zorg voor het pand helemaal opknapte, staat nu te koop. Ze gaan wat dichter bij hun kinderen en kleinkinderen in het Westen wonen. Daar kan het inburgeren opnieuw beginnen. En stilzitten is er wat Ter Steege betreft niet bij. ‘Ik rol wel weer ergens in het vrijwilligerswerk.’