vandaag, 07:11Zelfdodingen komen bij achterblijvers binnen als mokerslagen. Nabestaanden worden plotseling in rouw gestort. Uitvaartondernemers hebben dagelijks te maken met de dood. Zij kunnen worstelen met hun rol bij een begrafenis of crematie na een suïcide. "De eerste vraag die we als team na een melding aan elkaar stellen is: 'Kun je deze uitvaart aan?'"Joris Schouten uit Lochem (72) verloor op 29 maart vorig jaar zijn zoon Koen (36). Een dag voor zijn dood had Koen nog afspraken gemaakt met zijn huisarts. Koen was volgens zijn vader een twijfelaar. "Ik ben altijd bezorgd om hem geweest."Honderden mensen bezochten de herdenkingsdienst en Monuta verzorgde de uitvaart. De uitvaartleider bood Schouten aan zijn zoon zelf aan te kleden en in de kist te leggen. Gemiddeld overlijden in Nederland vijf mensen per dag door zelfdoding. Het is doodsoorzaak nummer één onder jongeren tot dertig jaar. Wie een suïcide van dichtbij meemaakt is kwetsbaar, zegt Martine Peppelenbos van GGD Noord- en Oost-Gelderland. Het taboe is voelbaarPeppelenbos is projectleider van het programma Samen minder suïcide. Dat is erop gericht suïcidale gedachten eerder te herkennen en hen met die gedachten sneller te helpen. "Een suïcide is een enorm ingrijpende gebeurtenis voor nabestaanden", zegt Peppelenbos. “Het is complexe rouw. De omgeving vindt suïcide vaak ingewikkeld, je durft vaak het gesprek niet aan te knopen. Het taboe is voelbaar en nabestaanden voelen zich eenzaam. Je kunt in de knoop komen met jezelf."Praten over zelfdoding is moeilijk, weet ook uitvaartondernemer en rouw- en verliesbegeleider in Eefde Daniëlle Arentsen. Ze vertelt: "Mensen blijven achter met vragen als: heb ik iets gemist? Had ik het kunnen voorkomen? Als die vragen blijven ronddwalen in je hoofd, kan dat heel eenzaam voelen."In april kwamen tientallen uitvaartondernemers bij de GGD in Warnsveld bij elkaar om te praten over hun rol bij een uitvaart na suïcide en om ervaringen te delen. Ook de periode na de uitvaart kwam aan bod. Arentsen: "Ik houd contact met nabestaanden. Ga na een week of twee nog eens langs, laat weten dat ik voor mensen klaarsta. Je bent vertrouwenspersoon geworden, je hebt mensen op hun kwetsbaarst gezien."Hoe te handelen, als uitvaartverzorger maar ook als iemand die een achterblijver kent? GGD-projectleider Peppelenbos: "Durf te zeggen dat je even niet weet wat je zeggen moet. Dat is voor nabestaanden zelf ook heel moeilijk, een suïcide is vaak enorm ingrijpend om er in je omgeving woorden aan te geven."'Niet mijn verdriet'Arentsen kiest vaak voor een wandeling als een overlijden voor haar heftig is. "Het is niet mijn verdriet. Maar het raakt me wel. Dat moet ook, anders kan ik mijn werk niet doen. En kom ik bijvoorbeeld een nabestaande tegen bij het boodschappen doen, geef ik een knuffel.”Moeder Petra van Ommeren en haar partner Arnold Wagenvoort uit Leuvenheim verloren Mienke op Goede Vrijdag, vier jaar geleden. Beiden prijzen de begeleiding door hun uitvaartleider Twan ten Have. "Hij luisterde naar ons en dacht mee", zegt Petra. Het voelde alsof ze als zand tussen onze vingers is doorgegliptHaar dochter was lang ziek, legt ze uit. "Als ouders hebben we heel intensief voor haar moeten zorgen. Op de dag van haar overlijden zijn we nog bij de huisarts geweest. Het voelde alsof ze als zand tussen onze vingers is doorgeglipt." De vraag van de uitvaartleider 'wat mag Mienke aan?' werd een rode draad bij de begrafenis in Brummen, en een blijvende herinnering waar Petra en Arnold met dankbaarheid op terugkijken.Mienke was dol op Happy Socks, de van oorsprong uit Zweden afkomstige sokken die, zoals de makers het op hun website noemen, 'geluk en kleur verspreiden en dat naar de hoeken van de wereld'. De uitvaartbegeleiders besloten samen met de familie tijdens de uitvaart deze sokken te dragen. Twan ten Have van Ruiterkamp Uitvaartverzorging in Ruurlo weet het nog goed. "Het maakte de uitvaart liefdevol", zegt hij. Meerdere keren per jaar maken hij en zijn collega's een zelfdoding mee. "Ze zijn belastend voor iedereen die ermee te maken heeft. De eerste vraag die we als team na een overlijdensmelding aan elkaar stellen is: kun je deze uitvaart aan?"Na een overlijden moeten veel zaken worden geregeld, zegt Daniëlle Arentsen. "Nabestaanden zijn er niet altijd meteen aan toe om bepaalde keuzes te maken. Bijvoorbeeld het uitkiezen van de uitvaartkist of rouwkaart. We nemen de tijd. Soms kom ik dan later op de dag terug."Onder de honderden belangstellenden voor de condoleance- en uitvaartdienst van Mienke waren leden van de reddingsbrigade. Petra zegt: "Mienke gaf hun zwemles. Zwemmen was voor haar heel lang een uitlaatklep om te ontspannen. Haar dood kwam als een klap bij de zwemvereniging binnen."Samen liepen ze voor de rouwwagen uit. Ze had ook een tekening en een pop voor 'ome Koen'In Lochem nam de uitvaartleider van Monuta Joris Schoutens kleindochter van zes bij de hand. "Samen liepen ze voor de rouwwagen uit. Ze had ook een tekening en een pop voor 'ome Koen' in de kist gelegd", zegt Schouten.Hoe gaan nabestaanden om met het vaak onbegrijpelijke verlies na een zelfdoding? Joris Schouten vond veel troost in lotgenotencontact. "Je kunt zeggen wat je wilt, we zitten er niet om te oordelen. Iedereen kiest zijn eigen oplossing. Ik praat makkelijk. Het klinkt misschien een beetje gek, maar ik keek ernaar uit als er weer een sessie was."Ook Petra van Ommeren had veel baat bij lotgenotencontact, maar Arnold voelde de behoefte niet. Anderhalf jaar na Mienkes overlijden kregen ze in Leuvenheim bezoek van de treinmachinist. Petra: "Hij vroeg of hij welkom was en natuurlijk was hij dat. Hij was de laatste die Mienke levend heeft gezien. Hij brak op de bank toen hij hoorde dat ze 18 was." De man vroeg Petra en Arnold of ze boos waren op hem. Nee, was het antwoord.‘De meeste mensen willen niet dood’: waarom praten levens kan redden(opent in nieuw venster)Studiegenoten verbreken zwijgen over zelfmoord van Jis en Ward: 'We zagen het niet aankomen'(opent in nieuw venster)