Ze kan zich nog herinneren dat de Sovjet-Unie in 1991 uiteenviel. Dat vertelt filmmaker Vladena Sandu verstopt achter een King Kong-masker aan het begin van haar eerste lange documentaire Memory. De innovatieve film trok vorig jaar aandacht in Venetië en tijdens het IDFA, en is vanaf volgende week ook te zien in de filmtheaters in haar nieuwe thuis Nederland.
Die grote historische breuk viel min of meer samen met de scheiding van haar ouders. Is het de ironie of de tragiek van de geschiedenis, als het politieke en het persoonlijke elkaar zo raken? Hoe het ook zij, opeens werd ze naar haar gewelddadige grootvader in Grozny gestuurd, waar enkele jaren later Rusland zou binnenvallen om tien jaar lang een verwoestende oorlog te voeren. En wie was zij? Geboren in de Krim-republiek, in de Sovjet-Unie? Of Tsjetsjeens, omdat ze daar opgroeide? Russisch, omdat nieuwe heersers de onafhankelijkheid van al die staten ontkenden?
Sandu’s leven is getekend door de gevolgen van de interne koloniale politiek van het oude en het nieuwe Rusland. Door ontheemding. Haar collageachtige film reflecteert op wat het betekent om meermaals je identiteit te verliezen. De creatieve en melancholische stijl met ensceneringen en archiefmateriaal doet denken aan de hybride documentaires van Agnès Varda en het feministische anarchisme van Věra Chytilová’s Daisies (1966). De film eindigt met een onthutsende portrettengalerij van kinderen met geweren, van werkelijk overal ter wereld en uit elk denkbaar conflict, terwijl de maakster zachtjes Bob Dylans protestsong ‘Masters of War’ zingt.
