Τo 1891, ο Πάπας Λέων ΧΙΙΙ εξέδωσε την Εγκύκλιο « Rerum Novarum » (περί Καινών Πραγμάτων), απαρχή του κοινωνικού δόγματος της Καθολικής Εκκλησίας (ο νέος Πάπας επέλεξε το όνομα αυτό ακριβώς λόγω της προσήλωσης του Λέοντος ΧΙΙΙ στα κοινωνικά θέματα).Το κείμενο εκείνο ήλθε σε εποχές τεραστίων ανακατατάξεων για την ανθρωπότητα, που οφείλονταν στη βιομηχανική επανάσταση, στις οικονομικές καταιγίδες και στην άνοδο αντιπάλων ιδεολογιών: από τη μια πλευρά του καπιταλισμού και από την άλλη του μαρξισμού. Μέσα σε αυτή τη σύγχυση, η καθολική εκκλησία αναζήτησε τον δικό της, τρίτο δρόμο, με οδηγό τα Ευαγγέλια.Η Εγκύκλιος στην Καθολική Εκκλησία είναι μια ειδική κατηγορία παπικού ποιμαντικού κειμένου που αφορά σε μείζονα θέματα δόγματος. Η πρώτη «σύγχρονη» επιστολή εγράφη από τον Πάπα Βενέδικτο IV (Ubi Primum) το 1741 και έκτοτε έχουν γραφεί περίπου 300, χωρίς να υφίσταται κανόνας για τη συχνότητά τους.Ο νέος Πάπας, Λέων XIV, επέλεξε συμβολικά την 15η Μαΐου 2026, 135η επέτειο από την υπογραφή της Εγκυκλίου του Λέοντος XIII, για να υπογράψει την πρώτη δική του Εγκύκλιο, με τίτλο «Magnifica Humanitas» (Μεγαλειώδης Ανθρωπότης). Αφορμή υπήρξε κυρίως η άναρχη και ταχεία εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) και οι εν δυνάμει απειλές που αυτή μπορεί να δημιουργήσει για την Ανθρωπότητα. H νέα Εγκύκλιος περιέχει περίπου 42.000 λέξεις που καλύπτουν, ανάλογα με την έκδοση, 80-100 σελίδες.Οι πρώτες λέξεις της συνοψίζουν το περιεχόμενο και τους στόχους της: «Η Ανθρωπότης, η οποία δημιουργήθηκε από τον Θεό σε όλο της το Μεγαλείο, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια καθοριστική επιλογή: είτε να οικοδομήσει έναν νέο Πύργο της Βαβέλ, είτε την πόλη όπου Θεός και Ανθρωπότης θα συνυπάρξουν.»Το όλο κείμενο διαχέει η αρχή ότι η τεχνολογία δεν αποτελεί «δύναμη ανταγωνιστική της ανθρωπότητος», ούτε είναι «εγγενώς κακή.» Εν τούτοις, «ουδέποτε είναι ουδέτερη, διότι ενδύεται τα χαρακτηριστικά εκείνων που την εφηύραν, τη χρηματοδοτούν, τη ρυθμίζουν και τη χρησιμοποιούν.» Για τους λόγους αυτούς, ο Πάπας Λέων ΧΙV υποστηρίζει ότι η ΑΙ πρέπει να αφοπλισθεί, χωρίς τούτο να αποτελεί απόρριψη της τεχνολογίας, αλλά παρεμπόδισή της από την κυριαρχία επάνω στην ανθρωπότητα. Ο Λέων ΧΙV δεν επιδιώκει τη διακοπή της ανάπτυξης της ΑΙ, αλλά την αυστηρή ρύθμισή της, ώστε να υπηρετεί μόνο το κοινό καλό. Στο ίδιο πνεύμα, υποστήριξε πως η πυρηνική τεχνολογία και η ΑΙ πρέπει, αμφότερες, να υπηρετούν μόνο τον Άνθρωπο και να μη χρησιμοποιηθούν ποτέ ως όπλα.Τέλος, για να μην παραλειφθεί μια σημαντική μνεία της Εγκυκλίου, ο Πάπας δηλώνει αποφασιστικά ότι «η προαγωγή του κοινού καλού δεν μπορεί να διαχωρισθεί από το σεβασμό προς το δικαίωμα των λαών να υπάρχουν, να διατηρούν την ταυτότητά τους και να συνεισφέρουν τα μοναδικά γνωρίσματά τους στην οικογένεια των εθνών. Συνεπώς, οιαδήποτε απόπειρα να εξαλειφθεί ή να υποδουλωθεί ένας έθνος είναι βαρύτατα ανήθικη και ως εκ τούτου απαράδεκτη.»Η Εγκύκλιος με ώθησε να αναδιφήσω τις σκέψεις του Χένρι Κίσσινγκερ για την ΑΙ, που είχα διαβάσει παλαιοτερα. Πολλά του προσάπτονται, αλλά ουδείς δύναται να αρνηθεί ότι υπήρξε μέγας διανοητής. Όπως γράφει το περιοδικό Τάϊμ, ο Κίσσινγκερ σε ηλικία 98 ετών και διαυγέστατος, ανέλαβε σταυροφορία για να «σταματήσει η επικίνδυνη ΑΙ.» Μαζί με τον Έρικ Σμιντ, εκτελεστικό πρόεδρο της Γκουγκλ και τον Ντάνιελ Χούτενλοχερ, Κοσμήτορα του ΜΙΤ, έγραψαν ένα συναρπαστικό βιβλίο με τίτλο «Η Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης και το Ανθρώπινο Μέλλον μας» (The Age of AI and our Human Future).Βασικές θέσεις του βιβλίου αυτού είναι: α) η ταχεία άνοδος και εξάπλωση της ΑΙ «προοιωνίζεται μια επανάσταση στις ανθρώπινες υποθέσεις», β) οι διαδικασίες της ΑΙ έχουν εμπλακεί τόσο στενά με τις ανθρώπινες υποθέσεις και έχουν καταστεί τόσο απρόβλεπτες, ώστε χωρίς πρότερη σκέψη και διαχείριση, οι «ιστορικές μεταμορφώσεις» που θα προκαλέσουν, «μπορούν να στείλουν την ανθρώπινη ιστορία σε επικίνδυνες ατραπούς.»Η ένταση του διαλόγου για την ΑΙ και η πληθώρα παρεμβάσεων νεωστί ειδικών, κάποιες φορές καταλήγει σε κακοφωνία. Όμως, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι η εξέλιξη της ΑΙ είναι υπερβολικά ταχεία και μπορεί να παρουσιάσει πολύ δυσάρεστες, έως και καταστροφικές εκπλήξεις. Είναι κάτι που πλέον απασχολεί και τους ηγέτες των μεγάλων κρατών, που συζητούν διάφορους τρόπους συνεργασίας, έως και «κόκκινες γραμμές» για την αντιμετώπιση επειγόντων περιστατικών, κατά τα ψυχροπολεμικά πρότυπα.Η άγνοια, αλλά και η απληστία είναι κακοί σύμβουλοι και οδηγούν κάποιους να βλέπουν το δένδρο και όχι το δάσος. Φυσικά και η ΑΙ προσφέρει και μπορεί να προσφέρει υπέροχα πράγματα στην ανθρωπότητα! Φυσικά, επίσης, εάν είναι ανεξέλεγκτη, μπορεί να την διαλύσει, έως και να την καταστρέψει ολοσχερώς. Όλο και πληθύνονται οι ανησυχίες για έναν πυρηνικό πόλεμο που θα έχει ως αφετηρία λάθος της ΑΙ. Είναι υπερβολικά ευαίσθητο το θέμα για να εξετασθεί μόνο επιφανειακά.Το «Εγώ, το Ρομπότ» του Ισαάκ Ασίμοφ αλλά το «2001 Οδύσσεια του Διαστήματος» του Άρθουρ Κλαρκ, είναι δύο όψεις του αυτού προβλήματος. Το καλό ρομπότ του Ασίμοφ, αλλά και ο δολοφόνος υπολογιστής Χαλ, δείχνουν από το βάθος δεκαετιών, πού μπορούν να καταλήξουν τα πράγματα.Ο αρχηγός της μεγαλύτερης χριστιανικής εκκλησίας, αλλά και ένας μεγάλος διανοητής εξέφρασαν τις σοβαρές ανησυχίες τους με σαφήνεια και έδειξαν τον δρόμο. Μαζί τους και πολλοί άλλοι. Η ΑΙ, πλέον είναι ανάμεσά μας και στην εποχή μας, δεν υπάρχει χώρος για μαθητευόμενους μάγους.