Nederland lijdt aan bijziendheid. We zien alle problemen van het heden scherp maar de toekomst verschijnt wazig voor onze ogen. Het land zit op slot, er is een overschot aan stikstof maar óók een tekort aan huizen. Het stroomnet loopt vol, terwijl de natuur wegkwijnt. En iedereen wil meer. Huizen, data- en distributiecentra, militaire oefenterreinen, hoogspanningsmasten, natuur.
Als je dicht op de problemen zit, heb je vaak geen zicht op de oplossingen. We hebben perspectief nodig, en dat veronderstelt afstand: een stap uit de situatie, opzij of naar achteren.
Maarten Hajer is hoogleraar geowetenschappen en voormalig directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving (2008-2015). Christina Klubert is promovendus. Beiden werken aan de Universiteit Utrecht.
We horen vaak dat we ‘een verhaal nodig hebben‘. Maar wat betekent dat? Een goed verhaal is een verhaal met aandacht voor waar we vandaan komen, hoe we zijn gekomen waar we zijn, en hoe we van hier weer verder kunnen. Daar zit ook een andere kant aan: afhankelijk van welk verleden we helder voor ons zien, kunnen we sommige toekomsten zien, terwijl andere domweg buiten ons blikveld blijven. Lastig in een periode van grote transities.
Een sterk verhaal veronderstelt een gezaghebbende afzender. Vroeger kon je verhalen over heden, verleden en toekomst nog min of meer vanuit de politiek opleggen. Er was sprake van een elite van leiders die, met respect voor de onderlinge verschillen, normerend kon spreken naar de burgers. Nu is dat anders. Massamedia vormen de dramaturgie van de politiek. Zo ontstaat geen gedeeld verhaal, niet in de talkshows, noch in de gemeenteraad of de Tweede Kamer, noch op de sociale media. En zo blijven we steken in het heden, en mist het bevrijdende perspectief.
