vandaag, 10:16Het begon met een persbericht van de politie uit Ede, niet lang na de aanslagen van 11 september 2001 in de Verenigde Staten. Marokkaanse jongeren zouden op straat de terreurdaden hebben gevierd. Het bericht ging de wereld over en de verontwaardiging was groot. Twee weken later gaf de perswoordvoerder van de politie toe dat het 'niet zo objectief' was om de samenkomst als 'feest' te omschrijven. Maar het beeld van de feestende jongeren op 9/11 zat toen al in ieders hoofd - en zou nog jaren blijven terugkomen. Hoe kan één bericht zo'n eigen leven gaan leiden?Na de avond van 11 september 2001 verstuurt de politie een persbericht over een groep Marokkaanse jongeren in Ede. Het gaat om hangjongeren in de wijk Veldhuizen. Jongens die altijd bij een bruggetje bij de Luynhorst staan, rotzooi trappen en de confrontatie met de politie zoeken. Zo ook op de dag waarop vliegtuigen de Twin Towers en het Pentagon doorboren. De jongens vierden 'feest', aldus perswoordvoerder Harry Munniksma van de politie . Het ANP neemt het persbericht over en schrijft over twintig Marokkaanse jongeren, die rondjes reden, zwaaiden met vlaggen en leuzen riepen. Welke vlaggen of welke leuzen, is niet helder. Of er echt sprake was van een feest blijft ook 25 jaar later vaag. De groep jongens wil er niet meer over praten en de identiteit van de aanwezige agenten is onbekend. Een reconstructie over de avond zelf en wat daar precies is gebeurd, is daarom niet te maken. Ook laat de politie weten dat zij niet meer beschikt over het originele persbericht. Gegil, gejuich en luid getoeterIn 2001 nemen verschillende media het nieuws van ANP over. Omroep Gelderland begint haar journaal op 12 september met de 'uitbundig feestende jongeren', en zelfs CNN neemt het over. In kranten zoals NRC, De Telegraaf en de Gelderlander wordt geschreven over het 'feest'. Sommigen schrijven zelfs over gegil, gejuich en luid getoeter. De jongens zouden 'luidkeels blijk hebben gegeven van anti-Amerikaanse sympathieën', schrijft het Reformatorisch Dagblad.Honderden afkeurende berichtenDe politie en het gemeentehuis ontvangen in de dagen daarna honderden berichten van verontwaardigde inwoners. Mensen zijn boos dat de politie niet harder heeft ingegrepen en er worden in Ede posters verspreid met beledigende teksten tegen Marokkanen en de islam.De burgemeester verklaart het gedrag als een 'vraag om aandacht', niet als 'een politiek signaal'. De jongens betuigen in dezelfde periode spijt, maar het kwaad lijkt al geschied.9/11 als kantelpuntDat juist een bericht over Marokkaanse jongeren zoveel losmaakte, staat volgens migratiesocioloog Rachel Kollar van de Radboud Universiteit niet los van 9/11. De aanslagen waren volgens haar een kantelpunt in hoe er naar moslims gekeken werd.Na 9/11 kwam er volgens Kollar meer aandacht voor het 'veilig houden' van Europa. Dreiging werd daarbij direct of indirect verbonden aan moslims. Tegelijk kwam het idee sterker op dat moslims 'heel anders' zijn en dat hun cultuur niet zou passen bij Nederlandse normen en waarden. Die discussie bestond al vóór 9/11, benadrukt Kollar, maar de aanslagen versterkten die. Nederlanders met een Marokkaanse of Turkse achtergrond werden vóór 9/11 vooral gezien vanuit hun afkomst. "Daarna werden ze vooral als moslim gezien. Dat is niet per se iets negatiefs, maar wordt door veel Nederlanders die geen moslim zijn, als iets engs en bedreigends gezien."Dan komt de nuanceTerug naar 2001. De Volkskrant-journalist Toine Heijmans bezoekt twee weken na de media-aandacht de wijk Veldhuizen: "Er was nog niemand wezen kijken. Ik vond dat iemand met de jongens moest gaan praten." Naast de jongens spreekt Heijmans ook met perswoordvoerder Munniksma, die dan toegeeft dat hij beter niet over een 'feest' had kunnen schrijven. In Heijmans' artikel zegt woordvoerder Munniksma: "Achteraf moet je zeggen dat mijn bericht niet objectief en zuiver was. Van een feest was geen sprake, in de zin van ballonnen of toeterende auto's. Het was een provocatie als altijd, maar wel een met een slechte timing."Voor zover online te vinden, publiceert alleen Trouw dat jaar nog een genuanceerde reportage over het incident. Ze schrijven dat niemand met zekerheid kan vertellen wat er nu is gebeurd, omdat er niet genoeg betrouwbare bronnen zijn. De rectificatie is dan geen nieuws meer, zeker bij zo’n verhaal over juichende Marokkaanse jongensBeeldvorming blijftHoewel Munniksma zijn eigen persbericht in twijfel trekt, blijft de beeldvorming overeind. In 2005 wordt Ede in een portret over Ayaan Hirsi Ali in de Britse kwaliteitskrant The Guardian genoemd als de plek ‘waar kinderen juichten over de 9/11 aanslagen’. In datzelfde jaar schrijft ook de Duitse Tageszeitung (taz): "Marokkaanse jongeren dansten op 11 september uitbundig op straat om de 'overwinning' van al-Qaida te vieren."Ook in Nederland blijft het frame hangen. Oud-premier Wim Kok blikt in 2011 in een Volkskrant-artikel terug op de roerige tijd na 9/11: "Er zijn in die tijd onaanvaardbare dingen gebeurd, ook in Nederland; je had die jonge Marokkanen in Ede, die met juichkreten de straat op renden en daarmee olie op het vuur gooiden." Hoe kan het dat zo’n beeld zo hardnekkig blijft voortbestaan?"Het eerste nieuws is vaak groot, wordt door andere media overgenomen en gereproduceerd", zegt Peter Burger, expert op het gebied van nepnieuws. "De rectificatie komt daarna ergens op pagina 9 onderaan. De rectificatie is dan geen nieuws meer, zeker bij zo’n verhaal over juichende Marokkaanse jongens dat goed aansluit bij een al bestaand frame. De moslimgemeenschap wordt zo tegenover 'onze' Westerse beschaving gezet."Het heeft in de jaren erna wel voor een stigma gezorgdWat bleef in Ede achter?De gemeente Ede vindt het lastig om te reflecteren op wat dat frame voor impact heeft gehad op de relatie met de Marokkaanse gemeenschap. "Het heeft in de jaren erna wel voor een stigma gezorgd, wat afstraalde op de hele gemeenschap", schrijft de gemeente in een reactie. De onrust in de wijk, die er vóór 9/11 ook al was, nam in de jaren erna wel toe. Zo volgden er autobranden, vernielingen en een samenscholingsverbod. Maar dat heeft volgens de gemeente niks te maken met wat er op de avond van 11 september 2001 gebeurde.Relatie verbeterd sinds 2017Het enige wat de gemeente Ede wil zeggen is dat de relatie met de Marokkaanse gemeenschap sinds 2017 weer verbeterd is. Inmiddels is er het Duurzaam Netwerk Ede: daarin bespreken de gemeente, politie en organisaties uit de Marokkaanse en islamitische gemeenschap regelmatig wat er speelt. Zo willen zij problemen eerder signaleren en samen aanpakken. "Het belangrijkste is dat je met elkaar in gesprek bent en je in elkaar verdiept, in plaats van dat je alleen over elkaar praat", aldus de gemeente.