„Mister Mladic, please sit down!”, repliceerde rechter Fons Orie tevergeefs Ratko Mladic in de rechtszaal van het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag. Het was november 2017 en halverwege het vonnis dat Orie tegen hem voorlas – levenslang vanwege oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide – was de Servische generaal woedend overeind gekomen. De rechter moest zich „schamen”, riep Mladic. Orie zette hem de zaal uit. Die beelden gingen de wereld over.
„Ach”, zegt de 78-jarige Orie daags na het overlijden van Mladic, „het proces duurde 530 dagen, dan gebeuren zulke dingen”. „Het gaat mij erom dat we tijdens deze zaak uitgebreid naar [591] getuigen hebben geluisterd, dat er bijna tienduizend bewijsstukken waren en dat er een letterlijk zittingsverslag van 45 duizend pagina’s ligt. Van iemand die soms wat schreeuwde, lag ik niet wakker.”
Mladic overleed donderdag op 84-jarige leeftijd, in gevangenschap. „Dat roept geen bijzondere gevoelens bij me op”, zegt Orie. „Ik heb vijfeneenhalf jaar dag in dag uit in een ruimte met hem gezeten, maar je bouwt als rechter geen bijzondere band met zo iemand op.”
Ruim tweehonderdduizend mensen werden gedood tijdens de Joegoslaviëoorlog, onder wie ruim achtduizend Bosnische mannen en jongens tijdens de genocide van Srebrenica (1995). Voor hun rol in de oorlog zijn nadien 161 personen aangeklaagd, dat leidde tot 90 veroordelingen door het Joegoslaviëtribunaal. Na de definitieve veroordeling van Mladic in 2021 werd het tribunaal opgeheven – bij de afsluitingsceremonie in 2017 zong rechter Orie, een bariton, het oratorium Solomon van Händel.
