vandaag, 12:01Kijk je tijdens een zonsverduistering even naar de zon? Dan voel je geen pijn. Toch kan je oog op dat moment al blijvend beschadigd raken. Oogarts Robert Jan Wijdh van het UMCG legt uit hoe dat komt en waarom een speciale eclipsbril zo belangrijk is.Woensdagavond is er een zonsverduistering te zien boven Groningen. Veel mensen weten dat ze niet zomaar naar de zon mogen kijken, maar ze weten vaak niet precies waarom. Het zonlicht zelf verandert tijdens een eclips namelijk niet van samenstelling; het zichtbare deel van de zon straalt nog even intens als op een normale dag. Het gevaar zit in de manier waarop ons eigen oog op de verduistering reageert.De biologische valstrik'Op een gewone zonnige dag beschermt je oog zichzelf automatisch', vertelt Wijdh. 'Door het felle licht knijpt je pupil zich zo klein mogelijk samen, knijp je je ogen dicht en kijk je door de felle prikkeling meteen weg.'Tijdens een zonsverduistering vervalt die natuurlijke bescherming. 'Omdat de maan de zon gedeeltelijk bedekt, wordt het om je heen donkerder. Je oog reageert hierop zoals het altijd doet bij schemering: de pupil gaat juist wijd openstaan om meer licht binnen te laten. Omdat de totale hoeveelheid licht minder fel aanvoelt, voel je ook geen drang om weg te kijken.'Toch komt er door die wijdgeopende pupil nog steeds een enorme hoeveelheid gebundelde uv- en infraroodstraling binnen van het stukje zon dat níét bedekt is. 'Het probleem is dan de grote hoeveelheid energie in het zonlicht. Zelfs als je maar een heel klein stukje van de zon ziet, komt er al te veel energie op je netvlies', zegt Wijdh.Waarom je geen pijn voelt'Het netvlies zit achter in je oog. Daarin zitten speciale cellen: de kegeltjes. Deze cellen vangen licht op en zorgen dat je scherp kunt zien en kleuren herkent. De meeste kegeltjes zitten midden in het netvlies. Dat is precies het deel waarmee je het scherpst ziet. Fel zonlicht maakt deze cellen kapot', legt Wijdh uit. 'Je kunt daardoor een blinde vlek krijgen midden in je beeld.'Je netvlies geeft geen waarschuwing, ook niet als er wel schade ontstaatDat het oog door deze valstrik nauwelijks reageert, maakt het extra gevaarlijk. 'In het netvlies zitten namelijk geen zenuwen die pijn voelen door uv-licht', vervolgt Wijdh. 'Als je je stoot, voel je meteen pijn. Maar je netvlies geeft geen waarschuwing, ook niet als er wel schade ontstaat. Je merkt dus helemaal niet dat je netvlies kapotgaat.'Als je in gewoon fel licht kijkt, raakt je oog alleen tijdelijk overbelast en trekt de vlek snel weer weg. 'Maar bij direct zonlicht is de energie zo sterk dat de cellen zelf kapotgaan. Het felle uv-licht beschadigt het oog dan voorgoed', waarschuwt de oogarts.Waarom een eclipsbril wel werktEen goedgekeurde eclipsbril is volgens de arts de enige manier om deze biologische valstrik te omzeilen. 'Deze bril heeft een speciaal filter dat het gevaarlijke licht tegenhoudt. Een eclipsbril laat ook bijna geen licht door', legt Wijdh uit. 'Als je er op een normale dag doorheen kijkt, zie je een vrijwel volledig zwart beeld. Pas als je naar de felle zonsverduistering kijkt, zie je een klein randje licht.' Een gewone zonnebril of een sneeuwbril beschermt volgens hem dan ook niet genoeg.Ook met andere methodes moet je voorzichtig zijn. 'Je kunt de zonsverduistering bekijken via een klein gaatje in papier of in een vergiet. Maar dan moet het licht als een afbeelding op de grond of op een muur vallen. Kijk nooit zelf door het gaatje of het vergiet naar de zon', zegt Wijdh. 'Dat is net zo gevaarlijk als direct in de zon kijken. Ook kijken door de bladeren van een boom is niet veilig, omdat je nooit zeker weet hoeveel zonnestralen er nog doorkomen.'Camera's en verrekijkers zijn gevaarlijkWil je naar de zon kijken met een camera, verrekijker of telescoop? Kijk dan nooit direct door de zoeker of het glas. De lenzen in deze apparaten versterken het zonlicht namelijk. 'Als je door zo'n lens kijkt, komt al het gebundelde licht rechtstreeks in je oog terecht. Dat is eigenlijk nog erger.''Het lcd-scherm van een telefoon of camera is wel veilig voor je ogen, omdat je naar een scherm kijkt. Maar als je dan per ongeluk langs het beeldscherm kijkt, valt het effect weg', vertelt Wijdh. 'Daarnaast kan de sensor van de camera juist beschadigen als je er te lang mee filmt.'Hoe herken je oogschade?Heb je toch schade opgelopen? Wijdh noemt een paar duidelijke signalen. 'Het eerste wat je merkt, is een vlek of reflectie in je beeld die niet meer weggaat. Ook kun je vormen en kleuren anders zien. Sommige mensen zien bijvoorbeeld in plaats van rechte lijnen ineens golven of kronkels.'Als je klachten hebt die langere tijd aanhouden, kun je contact opnemen met de huisarts voor een doorverwijzing naar de oogarts. 'Maar helaas kunnen wij de schade niet meer herstellen', zegt Wijdh. 'Wij kunnen alleen vaststellen wat er kapot is.' Hij vergelijkt de cellen met de sensor van een fotocamera. 'Als die cellen eenmaal kapot zijn, kun je ze niet meer vervangen of repareren. Dat is medisch niet mogelijk. Goede bescherming vooraf is dus echt de enige oplossing', besluit Wijdh.Groningen maakt zich op voor weer een zonsverduistering(opent in nieuw venster)Run op eclipsbrillen in Groningen: 'Ik was er in twee uur doorheen'(opent in nieuw venster)Eerste eclipstoerist is gearriveerd in Noordpolderzijl: 'We moeten nog wel even een bril op de kop tikken'(opent in nieuw venster)