Από το Τέξας ο Έλον Μασκ πατά το κουμπί και η διαπραγμάτευση της SpaceX στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης αρχίζει. Είναι μία στιγμή, που γράφει ιστορία.Η εταιρεία που ξεκίνησε σε μια αποθήκη στο Ελ Σεγκούντο της Καλιφόρνιας αποτιμάται πλέον σε πάνω από 2 τρισ. δολάρια και ο ιδρυτής της γίνεται ο πρώτος άνθρωπος που αγγίζει το ορόσημο του 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων προσωπικής περιουσίας.Οι αριθμοί είναι τόσο μεγάλοι που μοιάζουν αφηρημένοι. Ένα τρισεκατομμύριο δολάρια δεν είναι απλώς περισσότερα χρήματα από όσα είχε οποιοσδήποτε άλλος. Είναι μια περιουσία που ξεπερνά το ΑΕΠ δεκάδων χωρών.Κι όμως, η ιστορία αυτού του πλούτου δεν αρχίζει με τη SpaceX. Δεν αρχίζει καν με τη Silicon Valley.Αρχίζει σε σιδηροδρομικές γραμμές, σε βρόμικες πολιτικές συναλλαγές και σε μια ξεχασμένη διαμάχη που συγκλόνισε την Αμερική στα τέλη του 19ου αιώνα: τι ακριβώς είναι μια μετοχή;
ReutersΌταν η μετοχή ήταν… ένα κομμάτι σίδεροΣήμερα θεωρούμε αυτονόητο ότι η αξία μιας μετοχής μπορεί να αυξάνεται ασταμάτητα, ακολουθώντας τις προσδοκίες των επενδυτών για το μέλλον. Στα τέλη του 1800 όμως η ιδέα αυτή θα ακουγόταν παράλογη.Οι περισσότεροι Αμερικανοί πίστευαν ότι μια μετοχή έπρεπε να αντιπροσωπεύει κάτι χειροπιαστό: γη, εργοστάσια, μηχανές, βαγόνια, σίδερα.Αν μια σιδηροδρομική εταιρεία χρειαζόταν 6 εκατ. δολάρια για να κατασκευαστεί, όφειλε να εκδώσει μετοχές αντίστοιχης αξίας. Τίποτα περισσότερο.Η χρηματιστηριακή αξία έπρεπε να κινείται γύρω από αυτό το ποσό. Οι επενδυτές περίμεναν να κερδίσουν κυρίως από τα μερίσματα και όχι από τη συνεχή άνοδο της τιμής.Όπως εξηγεί η Wall Street Journal, η λογική ήταν απλή: η μετοχή ήταν ένα πιστοποιητικό ιδιοκτησίας πάνω σε πραγματικά πράγματα. Οτιδήποτε άλλο θεωρούνταν απάτη.Ο πόλεμος που άλλαξε τον καπιταλισμόΤότε εμφανίστηκαν άνθρωποι όπως ο Κορνήλιους Βάντερμπιλτ, ο Τζέι Γκουλντ και αργότερα ο Τζον Πίερποντ Μόργκαν.Οι λεγόμενοι «βαρόνοι των σιδηροδρόμων» άρχισαν να αμφισβητούν τη σχέση ανάμεσα στη μετοχή και στη φυσική περιουσία.Η πιο διάσημη σύγκρουση ξέσπασε το 1868 στον λεγόμενο «Πόλεμο της Erie Railroad». Ο Βάντερμπιλτ προσπάθησε να αποκτήσει τον έλεγχο της εταιρείας αγοράζοντας όλες τις διαθέσιμες μετοχές. Οι αντίπαλοί του απάντησαν εκδίδοντας τεράστιες ποσότητες νέων μετοχών.Για τους επικριτές τους, αυτές οι μετοχές δεν αντιπροσώπευαν τίποτα πραγματικό. Τις αποκαλούσαν «watered stock» — «νερωμένες μετοχές». Ο όρος προερχόταν από μια παλιά απάτη στα ζώα προς πώληση: οι κτηνοτρόφοι ανάγκαζαν τα βοοειδή να πιουν μεγάλες ποσότητες νερού πριν από το ζύγισμα ώστε να φαίνονται βαρύτερα.Αυτό ακριβώς πίστευαν ότι συνέβαινε και στη Wall Street. Οι εταιρείες φούσκωναν τεχνητά την αξία τους.Ο άνθρωπος που δεν άντεχε τις «νερωμένες» εταιρείεςΑνάμεσα στους επικριτές αυτής της πρακτικής βρισκόταν ένας νεαρός πολιτικός της Νέας Υόρκης. Ο Θίοντορ Ρούζβελτ.Πολύ πριν γίνει πρόεδρος των ΗΠΑ, επιτέθηκε δημοσίως στον Τζέι Γκουλντ επειδή χρησιμοποιούσε εταιρείες που υπήρχαν μόνο στα χαρτιά.Για τον Ρούζβελτ, μια εταιρεία έπρεπε να παράγει κάτι. Να κατασκευάζει κάτι. Να διαθέτει πραγματική περιουσία.Δεν μπορούσε να δεχθεί ότι μια επιχείρηση μπορούσε να αξίζει δισεκατομμύρια απλώς επειδή κατείχε άλλες επιχειρήσεις.Η ιστορία όμως πήγαινε προς την αντίθετη κατεύθυνση.Η επανάσταση του ΜόργκανΤο 1901 ο Τζέι Πι Μόργκαν δημιουργεί την U.S. Steel.Δεν είναι ένα απλό εργοστάσιο, δεν είναι ένα χαλυβουργείο. Είναι μια εταιρεία που κατέχει άλλες εταιρείες. Μια εταιρεία συμμετοχών.Η αποτίμησή της φτάνει τα 1,4 δισ. δολάρια — ασύλληπτο ποσό για την εποχή.Η Wall Street Journal εκείνη την εποχή προειδοποιεί ότι η νέα εταιρεία είναι υπερτιμημένη και ότι οι καταναλωτές θα κληθούν να πληρώνουν μερίσματα πάνω σε «νερωμένες» μετοχές.Αλλά η μάχη έχει ήδη χαθεί. Η Αμερική εγκαταλείπει την παλιά αντίληψη ότι οι μετοχές πρέπει να αντιπροσωπεύουν μόνο φυσικά περιουσιακά στοιχεία.Η αξία μεταφέρεται πλέον στο μέλλον. Στις προσδοκίες, στην ανάπτυξη, στην κυριαρχία στην αγορά, στις ιδέες, στο περιβόητο αφήγημα.Ο πρώτος δισεκατομμυριούχοςΤο 1911 το Ανώτατο Δικαστήριο διατάζει τη διάσπαση της Standard Oil. Η απόφαση υποτίθεται ότι θα περιόριζε την ισχύ του μονοπωλίου του Τζον Ροκφέλερ.Συμβαίνει το αντίθετο. Ο Ροκφέλερ διατηρεί συμμετοχές σε όλες τις εταιρείες που προκύπτουν από τη διάσπαση. Οι μετοχές τους εκτινάσσονται. Στις 28 Σεπτεμβρίου 1916 γίνεται ο πρώτος δισεκατομμυριούχος της ανθρώπινης ιστορίας.Το ορόσημο δεν οφείλεται μόνο στο πετρέλαιο. Οφείλεται στο γεγονός ότι η αγορά έχει πλέον αποδεχθεί πως η αξία μιας εταιρείας δεν περιορίζεται σε όσα μπορεί κανείς να αγγίξει.
