Goedendag en welkom in dit liveblog. Hier hou ik, Sanne Oving, je op de hoogte van de eerste dag van de openbare verhoren van de parlementaire enquête naar het coronabeleid.Liveblog6 minuten geledenDaarmee is het verhoor van Koopmans ten einde gekomen. Om 14.00 uur gaan we hier weer verder!7 minuten geledenKoopmans: 'Je kan pandemische paraatheid niet aan en uit zetten'Is Nederland goed voorbereid op een komende pandemie? Is de laatste vraag aan Koopmans. "Ik denk dat we een heleboel geleerd hebben, en Nederland heeft een ongelooflijk improvisatievermogen, maar we hebben ook gezien dat we gaten hebben." De viroloog vindt onder meer dat pandemische paraatheid niet moet worden behandeld als "iets wat je aan en uit kan zetten". De afgelopen tijd hebben we hier ook wel politieke discussie over gezien, aangezien het kabinet-Schoof besloot een groot deel van het geld dat hiervoor beschikbaar was, te schrappen. Het kabinet-Jetten draaide die bezuiniging in eerste instantie niet terug, maar zocht na politieke druk wel naar een tijdelijke oplossing.10 minuten geledenBeeld: ANPKoopmans heeft zich verbijsterd over bedreigingenAls een van de laatste onderwerpen gaat de commissie nog in op bedreigingen, al vragen ze Koopmans eerst of ze daar überhaupt vragen over wil beantwoorden. Dat wil de viroloog graag, ze vindt het namelijk een belangrijk onderwerp."Ik heb mij verbijsterd over de manier waarop dat allemaal ging", zegt ze. Ze had "echt moeite" met de "ongelooflijke haat, lompheid en seksisme die je over je heen krijgt. Dat vind ik grenzeloos." De viroloog werd op een gegeven moment beschuldigd voor allerhande zaken, waaronder het creëren van een biologisch wapen.Door alle dreigementen konden Koopmans en haar gezin zich op een gegeven moment niet meer vrijuit bewegen. Daar ligt voor de toekomst ook echt nog wel een taak, vindt de viroloog. "Als we elkaar niet meer weten te vinden, juist in zo'n complexe situatie, dan denk ik echt dat we heel veel kwijtraken."17 minuten geleden'Verhitte' discussie binnen OMT over 2G-beleidKoopmans wordt uitgebreid ondervraagd over het coronatoegangsbewijs. Eigenlijk een onderwerp dat pas over een paar weken aan bod komt, maar omdat Koopmans maar één keer wordt gehoord, wordt ze daar nu al naar gevraagd.Specifiek gaat het over het voornemen van het kabinet om 2G in te voeren: daarmee zouden alleen mensen die gevaccineerd of genezen zijn, toegang mogen krijgen tot bijvoorbeeld een evenement. Een test was dan niet meer voldoende."Het was een verhitte discussie", zegt Koopmans over de 2G-plannen. Binnen het OMT was niet iedereen het daarmee eens. Voor Koopmans zelf speelde daarin mee dat er sprake zou kunnen zijn van vaccinatiedrang. Bovendien twijfelde ze aan de effectiviteit. 3G (getest, gevaccineerd of genezen) was wat haar betreft het beste gezien de beperkingen, "het is niet leuk maar iedereen heeft daarbij de keuze om mee te doen."Uiteindelijk adviseerde het OMT wél positief over 2G. Een combinatie van afwegingen, zegt Koopmans. Wel zegt de viroloog dat ze samen met andere OMT-leden nog teruggekomen is op de eerste versie van het geschreven OMT-advies. Daarin wilden zij meer de reflectie (dus die verhitte discussie) binnen het OMT terugzien. De brief is toen "wat bijgesteld", zegt Koopmans.1 uur geledenKoopmans: 'Onafhankelijkheid OMT werd heel scherp bewaakt'De commissie gaat nu weer verder in op de rol van het OMT. Was er veel politieke druk, vraagt de commissie zich af. "Er kwam op een gegeven moment meer maatschappelijke druk en dus ook meer politieke druk", zegt Koopmans. Maar ze vindt niet dat daardoor de onafhankelijkheid van het OMT in het geding kwam. Sterker nog, die is juist "heel scherp bewaakt, ook door de voorzitter", vindt het voormalig OMT-lid. "Het is ook wel een beetje de interactie die er is hé, je hebt een adviesorgaan, en je hebt een besluitvormingsorgaan. Soms is het advies wat anders dan je zou willen en soms is de voorgelegde vraag anders dan je zou willen. Het is belangrijk om rolvast te blijven en volgens mij is dat wel gebeurd."Er waren wel twee momenten waarop de druk heel groot was. Een keer heeft het OMT een bijeenkomst naar voren gehaald omdat er die avond een persconferentie gepland stond. En rond de discussie over toegangsbewijzen waren "allerlei bewegingen", waarmee het ook een vraag was waar best veel druk op stond. Daar is veel discussie over geweest, ook binnen het OMT, zegt Koopmans. "Maar uiteindelijk is daar ook gewoon over geadviseerd."De kritieken in coronatijd gingen onder andere over de rol van het OMT; er werd door sommige mensen gedacht dat zij de besluiten namen. Maar dat lag écht bij de politiek, wil Koopmans nog eens benadrukken. Dat had toen ook wel beter benadrukt mogen en kunnen worden.1 uur geledenKoopmans: 'Met kennis van nu had je eerder kunnen ingrijpen'Had het kabinet met de kennis van nu eerder moeten ingrijpen, vraagt de commissie zich af. Die vraag vindt Koopmans als wetenschapper wel lastig te beantwoorden. Nederland heeft het als het gaat om het moment van het nemen van maatregelen niet per se veel slechter gedaan dan de rest van Europa, weet de viroloog.Achteraf is alles makkelijk, en met de kennis van nu hád je eerder kunnen ingrijpen. Maar dat was toen niet realistisch. "En of de pandemie dan anders was gelopen, durf ik te betwijfelen". Waarom ze dat betwijfelt, is nu niet duidelijk, want daar vraagt de commissie op dit moment niet op door.2 uur geledenKoopmans: 'Ik was echt niet de enige die in actiestand stond'De commissie vraagt door op het gevoel van urgentie bij het OMT. Was dat er volgens Koopmans voldoende in deze beginfase?Koopmans beschrijft heel feitelijk alle processen, maar geeft daarbij ook wel aan dat ze ook wel bezorgd was. En ze was ook "écht niet de enige die in actiestand stond". Maar je bent wel afhankelijk van verdere duidingen en ontwikkelingen, zegt Koopmans. Ze doelt bijvoorbeeld op het delen van informatie over de tot dusver bekende coronagevallen. En daar moet het OMT in zo'n fase ook mee omgaan.Daarbij wil de viroloog ook meegeven dat onzekerheden altijd voorkomen bij dit soort grote uitbraken. "De urgentie werd dus wel gevoeld, maar óók de onzekerheden. Dat is de boodschap die ik hier mee wil geven: ik ben bang dat dat met elke uitbraak hetzelfde gaat zijn. Je hebt met een onzekere fase te maken. De kunst is om met elkaar te kijken hoe je de advies- en beslisvormingsstructuur gaande houdt in de fase van onzekerheid die hoort bij een beginnende uitbraak."2 uur geledenBeeld: ANPKoopmans voor de commissie.2 uur geledenWerkwijze OMT veranderde niet, soort vraag welKoopmans zat tijdens de coronacrisis in het OMT (Outbreak Management Team), waarin ze meedacht over adviezen richting de overheid. Is die rol gedurende de pandemie veranderd, vraagt Daan de Kort van de commissie zich af."Niet echt, maar het soort vraag veranderde wel", zegt Koopmans. Waar het OMT aan het begin van de pandemie nog vooral duidingsvragen kreeg ("wat kunnen jullie afleiden uit de informatie die nu bekend is?"), veranderde dat later naar vragen over (de versoepeling van) maatregelen. Daarbij was de vraag of en hoe maatregelen versoepeld konden worden, de basis, zegt de viroloog.Het OMT kwam op 24 januari 2020 voor het eerst samen. Toen leek het al te gaan om een behoorlijk ernstige uitbraak, zegt Koopmans. "We hadden veel vragen. Je weet dat je aan het begin van een uitbraak altijd naar het topje van een ijsberg zit te kijken." Immers: zo'n virus wordt opgemerkt door (ernstig zieke) mensen die zich bij de huisarts of het ziekenhuis melden. Alle milde gevallen zijn dan nog niet bekend. "We hebben toen wel de discussie gehad: wat zit er nog onder water en hoe komen we daar zo snel mogelijk achter?"2 uur geleden'Toen dacht ik: 'oei, er is iets gaande'Koopmans wordt door commissielid Songül Mutluer bevraagd naar het begin van de coronatijd. Veel mensen denken dan aan die eerste besmettingen in Nederland of de landen om ons heen. Maar voor Koopmans begon het al op Oudejaarsavond: toen zag ze een bericht op het Financieel Dagblad over een oproep van een soort GGD in de Chinese stad Wuhan. Die hadden opvallend veel longontstekingen gezien.Maar drie dagen later kwam bij Koopmans pas echt het teken "oei er is iets gaande". Er zong namelijk een laboratoriumuitslag rond waarop stond dat het om een SARS-virus zou gaan. Koopmans en haar collega-virologen zagen eerder uitbraken van een SARS-virus, die naast erg besmettelijk ook flinke longontstekingen opleveren.Wat volgt is een beschrijving van de daaropvolgende tijd, waarin er met relatief weinig informatie al heel veel moest worden ontdekt over hoe dit virus zich zou gedragen. In eerste instantie leek het nog mee te vallen hoe besmettelijk corona was, maar dat veranderde na een paar weken, vertelt Koopmans.Eerdere berichten3 uur geledenBeeld: ANPOp deze (oudere) foto is de ruimte te zien waarin de verhoren plaatsvinden. De commissie en de persoon die is opgeroepen voor verhoor, zitten beneden. Bovenin zit de pers en is er een publieke tribune. Die is vandaag, op een paar stoelen na, goed gevuld. We krijgen eerst een video te zien waarin mensen hun ervaringen uit de coronatijd delen, onder wie verpleegkundigen, een uitvaartverzorger en een kapper. Het idee daarachter is dat er ook aandacht en ruimte is voor de menselijke verhalen achter de coronamaatregelen.3 uur geledenBeeld: ANPTweede verhoor: Bruno BruinsDe tweede persoon die vandaag wordt gehoord is oud-minister Bruno Bruins. Minder bekend dan Koopmans, maar wel een belangrijk persoon om te ondervragen over het begin van de coronacrisis. Daar draaien deze eerste verhoren om.Bruins was minister voor Medische Zorg toen de crisis ontstond. Hij deelde bijvoorbeeld live op televisie mee dat in het ziekenhuis in Tilburg het eerste coronageval in Nederland was ontdekt.Tijdens een coronadebat in maart 2020 werd Bruins onwel, wat hij zelf toeschreef aan "oververmoeidheid". Hij trad af en werd opgevolgd door Hugo de Jonge.Het is niet de eerste keer dat Bruins in de enquêtebunker moet verschijnen. In 2023 werd hij al gehoord over het toeslagenschandaal omdat hij destijds voorzitter was van het UWV.4 uur geledenBeeld: ANPEerste verhoor: Marion KoopmansAls eerste is viroloog en oud-OMT-lid Marion Koopmans aan de beurt. Zij had als lid van dat OMT namelijk een belangrijke adviserende rol in het coronabeleid van het kabinet.Veel mensen zullen Koopmans wel kennen. Ze was namelijk ook een veel gevraagde duider in de kranten, online nieuwsmedia en talkshows. Daarvoor kreeg ze in 2020 nog de Machiavelliprijs, samen met Diederik Gommers, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care.De bekendheid had ook een keerzijde voor de vooraanstaande viroloog. Ze kreeg, net als collega-wetenschappers en politici, regelmatig te maken met haat en dreigementen.4 uur geledenEerste openbare verhoren van corona-enquêteVandaag staan de eerste openbare verhoren van de corona-enquête op de planning. De in totaal meer dan vijftig verhoren neemt de commissie achter de parlementaire enquête mee in een rapport dat begin volgend jaar moet verschijnen.In dit artikel vat ik nog kort samen waarom de Kamer het zwaarste onderzoeksmiddel in wilde zetten voor het coronabeleid. En hoe zien de komende weken er eigenlijk uit?Lees meer over:Zorg en gezondheidPolitiekBinnenlandCoronavirus