vandaag, 09:15Purified Metal Company (PMC) in Delfzijl werd speciaal gebouwd om vervuild staal veilig te recyclen, maar het bedrijf staat al jaren stil. Nieuwe eigenaren willen miljoenen investeren in een herstart maar hebben daarvoor één ding nodig: voldoende vervuild schroot. En dat is er nog steeds niet.Dat materiaal zou er volgens hen volop moeten zijn, maar bereikt de fabriek nauwelijks. Op hoog niveau is oud-minister Jacqueline Cramer nu ingeschakeld om een doorbraak te forceren. ‘Dit is de laatste kans.’De fabriek van PMC maakt een wat spookachtige indruk. De controlekamers zijn verlaten, de stoelen van waaruit met hendels, knoppen en joysticks ovens en kranen worden bediend, zijn al tijden onbezet. De ovens zijn koud en de reusachtige grijper van een kraan hangt werkloos boven de knipschaar, die ladingen schroot reduceert tot kleine stukjes. Alsof het om papiersnippers gaat.De machines kunnen binnen een kwartier weer aanOndanks de verlatenheid en de afwezigheid van mensen zoemt en bromt het in het hele gebouw. ‘De machines kunnen binnen een kwartier weer aan’, zegt Hendrik Hijlkema. De fabriek van Purified Metal Company staat in de mottenballen, maar als Hijlkema en zijn drie compagnons hun plannen weten waar te maken, kan de verwerker van vervuild metaalschroot razendsnel weer worden opgestart.Zoals de fabriek op het industrieterrein Oosterhorn in Farmsum er nu bij staat, is dat al bijna drie jaar het geval. Eigenlijk heeft PMC na de opening in 2020 helemáál nooit kunnen doen waar het voor was opgezet. Groot feestIn dat jaar was het nog groot feest en een en al optimisme. Koning Willem-Alexander kwam naar Delfzijl om de innovatieve fabriek te openen waar staal, vervuild met chroom-6, asbest, kwik, lood of andere zogeheten ’zeer zorgwekkende stoffen’, gerecycled zou worden. De koning kreeg een glimmend broodje van omgesmolten gereinigd staal als aandenken mee naar huis. Zeventig miljoen was erin geïnvesteerd, met banken als voornaamste financiers. Ook de noordelijke overheden tastten er diep voor in de buidel. Vanuit de Regionale Investeringssteun Groningen (RIG) kreeg PMC 7,5 miljoen euro subsidie. Ook de provincie Groningen, NOM, Groningen Seaports, Economic Board Groningen, NIBC en private aandeelhouders staken geld in het bedrijf.Na twee jaar bankroetMaar twee jaar later was het feestje voorbij. PMC ging failliet en liet een schuld van 68 miljoen euro achter. Een combinatie van factoren deed het bedrijf de das om. De fabriek kampte met gebreken, de gasprijzen waren door de oorlog in Oekraïne sterk gestegen en een belangrijke aandeelhouder haakte af. Maar het belangrijkste was dat de verwachte aanvoer van vervuild schroot niet op gang kwam. Deze fabriek is te mooi om te ontmantelen en te verhuizen naar Turkije of IndiaTwee jaar lang zocht curator Jan Hein Mastenbroek van Bout Advocaten in Groningen naar een partij die de failliete boedel wilde overnemen. Die vond hij in 2024 in Hendrik Hijlkema cs. De vier ondernemers - drie Friezen en een Groninger - kochten de fabriek en gaven zichzelf een paar jaar tijd voor een doorstart. Voldoende aanvoer cruciaal‘Dit is technisch zo’n bijzondere fabriek’, zegt Hijlkema over de aankoop. ‘Te mooi om te ontmantelen en te verhuizen naar Turkije of India.’ Al deze tijd betalen de vier ondernemers zaken als pacht, energiekosten en belastingen uit eigen zak. Het was voor hen van meet af aan helder dat één zaak goed geregeld moest worden: de fabriek kan alleen worden herstart met voldoende aanvoer. Tot nog toe is het viertal er nog niet in geslaagd dat rond te breien, terwijl het volgens Hijlkema overduidelijk is dat het vervuilde schroot ruimschoots beschikbaar is. De grote partijen, de overheid voorop, komen niet zolang er andere mogelijkheden zijnWaar blijft dus het vervuilde schroot? ‘Kleinere sloopbedrijven weten ons nog wel te vinden’, legt Hijlkema uit. ‘Maar de grote partijen, de overheid voorop, komen niet zolang er andere mogelijkheden zijn. Dat kan Rijkswaterstaat zijn, dat kan het Rijksvastgoedbedrijf zijn, dat kan Defensie zijn', somt hij op.Dat heeft vooral te maken met een definitiekwestie over wanneer schroot als schoon of verontreinigd wordt beoordeeld, stelt Hijlkema. Er zijn volgens hem allerlei manieren om legaal toch van het gevaarlijk vervuilde staal af te komen.Schroot mengenVerontreinigd schroot kan bijvoorbeeld worden gemengd met ander oud metaal, waardoor het onder een vervuilingsnorm komt. Het kan dan bij reguliere verwerkers worden omgesmolten of in andere gevallen worden geëxporteerd.De overheid moet verantwoordelijkheid nemenPMC spande in 2022 een rechtszaak rond verwerking van met chroom-6 vervuild staal aan, maar die zaak loopt nog. Wat daarbij volgens Hijlkema niet meehelpt is dat gewoon schroot geld oplevert bij een handelaar en verwerken van vervuild schroot geld kost. Strengere eisen, maar geen aanvoerEn hier schuilt de paradox voor PMC. Nederland stelt steeds strengere eisen aan de verwerking van staal, dat is verontreinigd met gevaarlijke stoffen als asbest en chroom-6. ‘Maar de enige fabriek ter wereld die dit staal veilig kan verwerken, krijgt er niet genoeg van aangeleverd om rendabel te kunnen draaien', stelt Hijlkema. Hijlkema noemt het ook opmerkelijk dat er allerlei grote infrastructurele renovatieprojecten op stapel staan, maar dat overheden niet alvast aankloppen bij PMC voor de verwerking van het staal dat eruit los zal komen. Veel bruggen bijvoorbeeld die voor onderhoud of vervanging staan, zijn voorzien van een chroom-6-verflaag. StaalakkoordHijlkema doet een dringend beroep op de overheid om ervoor te zorgen dat de aanvoer ook daadwerkelijk op gang komt. ‘De overheid moet verantwoordelijkheid nemen’, zegt hij.In dit pleidooi voelt PMC zich gesteund door het Bouwakkoord Staal. Dat werd in 2023 gesloten door staal-, sloop- en bouwbedrijven en overheden, waaronder Rijkswaterstaat. In het akkoord zijn afspraken gemaakt over een betere omgang met gevaarlijk staalschroot. Wat PMC ook kan helpen is dat eind vorig jaar het landelijke Circulair Materialenplan van kracht werd. Asbesthoudend schroot mag volgens dit plan niet meer worden gestort, maar moet worden gerecycled. PMC is koploperIn het Bouwakkoord Staal wordt PMC voorgesteld als bedrijf dat een oplossing kan leveren voor de staalrecycling. Het Delfzijlster bedrijf wordt zelfs expliciet genoemd als ’Koploper Bouwakkoord Staal’.Voorzitter van het Bouwakkoord Staal is Jacqueline Cramer. Zij is oud-minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer in het kabinet-Balkenende IV. ‘Zij erkent het probleem en wil zich ervoor inzetten’, aldus Hijlkema, die zegt dat Cramer onder grote opdrachtgevers de zaak tracht aan te kaarten. Wij zien voldoende andere kansen, maar daar willen we eigenlijk nog niet naartoeEen ondergrens voor het rendabel laten draaien van het bedrijf ligt op een aanvoer van circa 50.000 ton per jaar, stelt Hijlkema. PMC stelt nu voor daarover een afspraak te maken: wordt die hoeveelheid niet gehaald, dan past de overheid financieel bij. Nog niet naar plan BLukt het allemaal niet, dan rest er geen andere keus dan omschakelen naar plan B, zegt Hijlkema. De ondernemers achter PMC houden er rekening mee. De ovens en installaties in de fabriek bieden volgens hem ook genoeg andere mogelijkheden. ‘Mocht het nou niet lukken, dan staan we met een prachtig mooie fabriek op een superlocatie. Wij zien voldoende andere kansen, maar daar willen we eigenlijk nog niet naartoe.’De voorhoede van de groene industrie rukt op in Delfzijl(opent in nieuw venster)Koning Willem-Alexander opent recyclingfabriek in Farmsum(opent in nieuw venster)