Ga naar de inhoudGoedendag en welkom in dit liveblog. Hier hou ik, Sanne Oving, je op de hoogte van de openbare verhoren van de parlementaire enquête naar het coronabeleid.0:01Afspelen knopKijk hier live naar het coronaverhoor met Klaas DijkhoffLiveblog32 minuten geledenDijkhoff: 'Vaccinatiekritiek droeg bij aan dieper litteken in samenleving'De kritiek op mensen die zich niet laten vaccineren heeft volgens Dijkhoff "amper bijgedragen aan de vaccinatiegraad, wel aan een dieper litteken in de samenleving". Bepaalde vaccinatiemaatregelen, zoals de coronapas in de horeca, maakten de discussie nog scherper.Commissievoorzitter Daan de Kort vraagt hoe de kloof weer gedicht kan worden. Dat vindt Dijkhoff lastig, omdat hij aan de kant van vertrouwen in de overheid zat en zit. Hij heeft niet "de pijn gevoeld van het stigmatiseren". "Het is voor mij heel moeilijk om te vertellen hoe de kloof gedicht moet worden als de pijn bij de ander zit."Volgens Dijkhoff begint het met de erkenning dat de pijn er is. Ook tijdens dit verhoor probeert hij die erkenning te geven.Eerdere berichten41 minuten geledenDijkhoff over vaccinatiehouding: 'Kon me moeilijk verplaatsen in tegengeluid'Voor Dijkhoff was het nemen van een coronaprik een no-brainer. Hij kon zich daarom moeilijk verplaatsen in mensen die daar anders naar keken. Voor hem zat er op dat moment ook een collectief aspect aan het wel of niet laten vaccineren. "Een vaccin neem je voor jezelf, maar ook voor de samenleving."Maar Dijkhoff zegt ook dat hij zich in die tijd heeft laten "afleiden door de heftigste vertolkers van het tegengeluid". "Wat niet goed is, want daartussenin zitten heel veel mensen met legitieme zorgen die alleen konden kiezen tussen twee polen." Dijkhoff zegt daar nu "met spijt op terug te kijken".Het effect op de groepsbescherming was achteraf kleiner dan het beeld dat Dijkhoff op dat moment had. En juist dat argument legitimeerde wel een deel van zijn houding, reflecteert hij.59 minuten geledenAvondklok had volgens Dijkhoff betere onderbouwing nodigWe springen naar de laatste periode van Dijkhoff in de Kamer, waar hij tot eind maart 2021 zat. In die periode werd ook de avondklok besproken én ingevoerd.Dijkhoff zegt dat hij de avondklok nooit principieel anders heeft gewogen dan andere maatregelen. Hij zag wel dat andere mensen de veelbesproken maatregelen veel erger vonden en koppelden aan de avondklok in oorlogstijd. In de VVD-fractie was volgens Dijkhoff het uiteindelijke oordeel dat "dit heel rot was", maar in het pakket met coronamaatregelen wel een logische stap, die de partij kon dragen en steunen.Het was wel beter geweest als de maatregel breder was onderbouwd, vindt de oud-fractievoorzitter nu. Hoewel voor "een groot deel" van de samenleving de maatregel al voldoende leek te zijn onderbouwd door te benadrukken dat het nou eenmaal moest, had er volgens Dijkhoff meer aandacht moeten worden besteed aan de vraag wáárom het noodzakelijk was om de grondrechten zo in te perken.1 uur geledenMaatschappelijke signalen legden het af tegen 'harde' ziekenhuiscijfersWe zoomen even in op de besluitvorming zelf. In besluiten tot ingrijpende maatregelen moesten signalen over de maatschappelijke gevolgen het vaak afleggen tegen harde cijfers uit de zorg waarop het Outbreak Management Team (OMT) zijn adviezen baseerde, zag Dijkhoff. Dan ging het bijvoorbeeld om verwachte opnames op de intensive care."Het dominante sturingsbeeld was wel dat er, als het nodig was, plek voor je was op de ic", zegt Dijkhoff. De VVD'er zegt dat daardoor veel leed en sterfgevallen zijn voorkomen, maar zegt tegelijkertijd dat nu vooral de gevolgen van die maatregelen worden gevoeld. "Op dat moment weet je wel dat er schade gaat zijn als je mensen niet hun leven laat leven zoals ze gewend zijn, maar je weet niet welke." Dat werd jaren later pas duidelijk, zegt Dijkhoff.2 uur geledenBeeld: ANPDijkhoff tijdens zijn verhoor. Het is het 39e verhoor dat de coronacommissie afneemt. In totaal zijn er 51 verhoren.2 uur geledenDijkhoff over debatoverleg: 'Daar werd het niet zo gezellig van'Als het land op slot gaat, wat doe je dan als Tweede Kamer? Er werd besloten om alleen te debatteren over coronagerelateerde onderwerpen. Vergaderen en bespreken gebeurde vooral online. Maar het overleg waarin dit werd besloten, was nogal verhit. Dat suggereerde oud-Kamervoorzitter Khadija Arib ook al in haar coronaverhoor en bevestigt Dijkhoff nu dus."Ik vond dat we ons werk vanuit huis konden doen", zegt Dijkhoff. Hij opperde bijvoorbeeld om te onderzoeken of er ruimtes ingericht konden worden voor online debatten. Maar van dat soort suggesties werd meteen gezegd dat het niet kon, verklaart Dijkhoff. "Iets niet willen is prima, maar zeggen dat iets niet kan, daar werd het niet zo gezellig van."Arib suggereerde ook dat er fracties waren die überhaupt niet meer wilden debatteren. Dijkhoff ontkent dat: hij zegt met andere voorstellen te zijn gekomen. Achteraf heeft hij wel meer respect voor het standpunt van Arib. Zij wilde dat de debatten zo veilig mogelijk konden doorgaan, omdat je als Kamer moest laten zien zo goed mogelijk te blijven functioneren.2 uur geledenDijkhoff: 'Rol coalitie in begin coronatijd anders dan in andere tijden'Ik schreef het vanochtend al, maar de Kamer richt de blik deze week vooral naar binnen. Daar begint het verhoor ook mee. Wat was de verhouding tussen de VVD-fractie (waar Dijkhoff voorzitter van was) en het kabinet?"Dit kabinet en deze coalitie zullen niet de geschiedenisboeken ingaan als meest dualistische", zegt Dijkhoff. Dualistisch betekent dat er een heel duidelijke scheiding is tussen het kabinet (het bestuur) en de Kamer (die het bestuur controleert). De rol van met name de coalitie is anders in zo'n crisis, legt Dijkhoff uit. Het was belangrijk dat de coalitie in het begin het kabinet steunde. Ook was de coalitie goed op de hoogte van de besluiten die er genomen zouden worden. "Zodat je elkaar niet verrast."Terugkijkend vindt Dijkhoff die houding in het begin nog steeds logisch. Na verloop van tijd werden Kamer én de coalitie kritischer. Dat had wat Dijkhoff betreft wel eerder gekund.3 uur geledenBeeld: ANPTweede verhoor: Simone RoosDe ogen zijn tijdens een debat vooral gericht op de politici, maar in de Kamer is een grote organisatie aan het werk om al die debatten mogelijk te maken, in goede banen te leiden en te registreren. De griffier van de Tweede Kamer heeft de leiding over die organisatie.Simone Roos (in het midden op de foto) was van 2018 tot 2022 griffier. In die rol adviseerde zij de Kamer en de Kamervoorzitter ook over procedurele en staatsrechtelijke aspecten.Eerder riep de commissie oud-Kamervoorzitter Khadija Arib al op voor verhoor. Zij had kritiek op de top van de Kamerorganisatie, onder meer omdat ze haar niet betrokken bij het opstellen van een crisisplan.3 uur geledenBeeld: ANPEerste verhoor: Klaas DijkhoffKlaas Dijkhoff mag na deze korte zomerstop het spits afbijten. Dijkhoff was aan het begin van de coronapandemie fractievoorzitter van de VVD. Zijn partij zat in de coronaperiode in een coalitie met D66, CDA en CU. Dijkhoff besloot in 2021 de landelijke politiek te verlaten.3 uur geledenCommissie richt zich op rol van Kamer en besturen tijdens een pandemieDe zesde verhoorweek staat in het teken van de rol van de Tweede Kamer. De coronacommissie heeft daarvoor verschillende Kamerleden en de destijds hoogste ambtenaar van de Kamerorganisatie opgeroepen. Deze week zijn er maar twee verhoordagen.De twee laatste verhoorweken staan in het teken van besturen tijdens een pandemie. Bijna alle hoofdrolspelers uit de coronatijd - oud-premier Mark Rutte, oud-zorgminister Hugo de Jonge en toenmalig justitieminister Ferd Grapperhaus - komen dan langs voor een tweede verhoor. Begin volgend jaar wordt het eindrapport van de commissie verwacht.3 uur geledenCoronaverhoren weer begonnen na wekenlange zomerpauzeGoedemorgen en welkom in dit liveblog! De afgelopen zes weken had de coronacommissie een vakantiepauze, maar de verhoren gaan vandaag weer verder. We zitten inmiddels in de zesde week van de in totaal negen verhoorweken. Alle liveblogs van de voorgaande verhoren zijn hier terug te lezen. Wil je weten wat er opvalt na zes verhoorweken? In dit artikel zet ik de belangrijkste conclusies op een rij.Lees meer over: