vandaag, 08:00De politie Noord-Nederland krijgt wekelijks tientallen meldingen binnen over bankhelpdeskfraude en nepagenten. Vooral ouderen worden het slachtoffer van deze almaar toenemende vorm van oplichting. Zo was het begin deze week weer raak in Stadskanaal en Vlagtwedde. Het frustrerende: de politie komt maar zelden aan de opdrachtgevers en masterminds achter deze vorm van criminaliteit.De politie communiceert en waarschuwt zich een slag in de rondte. Door middel van acties als Game Over(opent in nieuw venster) bijvoorbeeld, maar ook door boodschappen op matrixborden langs de weg, zoals momenteel in Delfzijl. Al worden die borden - na overleg - in de regel geplaatst door de gemeentes.Die vele waarschuwingen lijken af en toe te helpen. Zo kreeg de politie vrijdag een week geleden vanuit Assen elf meldingen binnen over actieve nepagenten, waarbij geen enkele van die pogingen tot oplichting slaagde. 'Het betekent dat mensen alert zijn en steeds meer herkennen dat iets niet in de haak is', constateerde een politiewoordvoerder.Slachtoffers in Stadskanaal en VlagtweddeWorden de mensen daadwerkelijk steeds alerter? Misschien. Maar begin deze week was het opnieuw schering en inslag met nepagenten en bankhelpdeskfraudeurs, ditmaal in Oost-Groningen. Onder meer in Stadskanaal en Vlagtwedde sloegen de criminelen toe. Dit keer met succes.'Mijn moeder van 74', vertelt Klaaske uit Stadskanaal, 'werd maandagavond gebeld door iemand die zei dat-ie van de Rabobank was. Er zat een virus op haar telefoon en dat moest eraf worden gehaald, werd haar verteld. Er is toen iemand aan de deur geweest, waarvan zij dacht dat-ie van de bank was. Vervolgens hebben ze samen haar limiet verhoogd naar 4500 euro.'Zowel Klaaske als de kleindochter van het slachtoffer in Vlagtwedde zocht direct via Facebook naar de daders. Klaaske zette daar maar meteen de foto's op van de vermeende dader en zijn kompaan. Het bericht werd binnen een mum van tijd al ruim vijfhonderd keer gedeeld.'Die beelden komen van de camera van de overburen', zegt Klaaske. 'Die hadden al een paar keer gevraagd of alles in orde was en hebben vervolgens hun camera op het huis van m'n moeder gericht.'Maar in orde was het dus niet. 'M'n moeder moest ook haar sieraden afgeven, haar gouden ringen, oorbellen en armbanden. Die werden in verzekering gesteld, net als haar pinpas en pincode. Vervolgens zijn ze vertrokken op een fatbike en hebben ze meteen die 4500 euro gepind.' Een politiewoordvoerder: 'Het onderzoek naar deze zaken loopt nog. En wij delen ook wel eens beelden, na overleg en met toestemming van de officier van justitie, maar het delen van deze beelden zou niet ons advies zijn.'Loopjongens gearresteerdDe jongens, mannen of soms vrouwen die namens een bank of de politie aan de deur komen, noemen we in de volksmond nepagenten. Het zijn de criminelen die het veldwerk doen: de lopers, halers, pinners of katvangers. De politie slaagt er af en toe in om deze uitvoerders te arresteren. Zo boekte de politie onlangs nog succesjes in Leek(opent in nieuw venster) en Delfzijl(opent in nieuw venster).Niet dat het probleem daarmee is opgelost. Want eenmaal in de boeien, houden deze loopjongens hun kaken stijf op elkaar. Dat geldt overigens niet alleen voor deze 'nepagenten', maar bijvoorbeeld ook voor de jongens die in opdracht explosieven plaatsen bij bedrijven en woningen, of in de haven gesmokkeld drugs uit containers halen.Er zijn dagen bij dat we binnen een paar uur tien tot vijftien meldingen krijgen'We krijgen nooit iets te horen over tussenpersonen, de personen van wie ze de opdracht krijgen', zei Simone Zwarts, rechter met specialisatie jeugdstrafrecht, daar eerder dit jaar(opent in nieuw venster) over. En jeugdofficier van justitie Jeannette Westerhof: 'Die kinderen zien online de prijslijsten en wat voor beloning ze kunnen krijgen voor het opknappen van zo'n klusje. Als ik dat zo lees denk ik: poeh, dat is inderdaad zo geregeld.'Recente en regionale cijfers met betrekking tot nepagenten heeft de politie niet, maar gezien de vele meldingen die dagelijks binnenkomen is het schering en inslag. 'Er zijn dagen bij dat we binnen een paar uur tien tot vijftien meldingen krijgen', aldus politiewoordvoerder Matthijs van Houten.Fraaie toevalstrefferHéél af en toe boekt justitie eens een wat eclatanter succes. Zoals eind 2023, toen de politie in Gasselternijveen stuitte op een Stadjer en drie Friezen, die vanuit een huisje op een vakantiepark een heus callcenter bestierden. Van daaruit werden voornamelijk oudere mensen opgelicht.Drie van de vier werden twee weken geleden in hoger beroep veroordeeld tot celstraffen van drie jaar. De vierde, die voor de rechtbank in Assen al eerder vier jaar gevangenisstraf had gekregen, was niet in hoger beroep gegaan.In een vakantiehuisje in Drenthe hadden fraudeurs een compleet callcenter ingerichtEr was bij het oprollen van dit 'callcenter' op de Hondsrug geen sprake geweest van puik politiewerk, maar van een fraaie toevalstreffer: een agent verbleef destijds met zijn vrouw op hetzelfde vakantiepark als de criminelen. Omdat haar auto was geblokkeerd, belde ze aan bij de vier met het verzoek om hun voertuig te verplaatsen. Toen de deur openging zag ze vier mannen achter laptops en met headsets op aan het werk, en kwam een walm van wietlucht haar tegemoet. Dit is geen zuivere koffie, wist ze meteen.Bij de inval(opent in nieuw venster) die volgde nam de politie tientallen laptops, telefoons en headsets in beslag. Daarnaast trof de politie zo'n honderd simkaarten, illegale software en lijsten met (vaste) telefoonnummers van veelal oudere mensen aan. Het gaf de politie een zeldzaam inkijkje in de werkwijze van de helpdesk-criminelen.Buit van ruim een tonOnderzoek wees vervolgens onder meer uit dat de vier mannen ook op vakantieparken in onder meer Orvelte, Appelscha en Emmen actief waren geweest en dat ze vaak kwetsbare mensen hadden ingezet als geldezels. Op die manier maakten ze ruim een ton buit.Hoe gaan ze te werk?De werkwijze van de bankhelpdeskfraudeurs komt vaak op hetzelfde neer, maar verschilt op details. De ene keer bellen ze als 'bankmedewerker', en vertellen ze hun slachtoffer dat er geld van hun rekening verdwijnt, dat er ergens op hun naam een rekening wordt geopend, of dat hun telefoon is geïnfecteerd met malware. De andere keer zijn ze zogenaamd 'van de politie' en krijgt het slachtoffer te horen dat onderzoek heeft uitgewezen dat hun kostbare spullen gevaar lopen en dat die 'zo snel mogelijk moeten worden veiliggesteld'.De oplichters, die zich vaak voorstellen met de naam van iemand die daadwerkelijk bij een bank werkt ('Ik ben Niels van de ING, googelt u mijn naam maar'), hangen vervolgens uren met hun slachtoffers aan de telefoon. Ze spreken vaak keurig Nederlands, zijn voorkomend, veinzen medeleven, zijn geduldig, maar tegelijkertijd uiterst manipulatief en dwingend. 'We hebben niet heel veel tijd, we moeten nú handelen...'Vaak hebben ze voorinformatie, en noemen ze ineens de naam van een kind om vertrouwen te wekkenSpoofing en phishingmailsSoms maken ze gebruik van spoofing - dat is wanneer het officiële telefoonnummer van de bank op het display van de telefoon van het slachtoffer verschijnt. Vaak beschikken ze over voorinformatie, die ze hebben verkregen dankzij een phishingmail of via sociale media. 'Dan noemen ze bijvoorbeeld de naam van een kind of kleinkind', zegt een woordvoerder van de politie. ''Oh, u bent de moeder van Kim Jansen?' Zo wekken ze al meteen het vertrouwen.'Vaak wordt de slachtoffers gevraagd hun bankpassen, pincodes en telefoons af te geven - al dan niet na het advies om hun daglimiet te verhogen. Een medewerker van de bank, politie of NFI zal die spullen vervolgens komen ophalen. Al deze medewerkers worden gekwalificeerd als 'nepagent'.Soms ook wordt de slachtoffers gevraagd om het geld van hun rekening tijdelijk op een 'veilige rekening' te zetten. Daarvoor hoeven ze alleen maar even op een (phishing)link te klikken. Vervolgens wordt hun rekening tot de laatste cent leeggetrokken. Wat ook regelmatig voorkomt: de oplichter die het slachtoffer vraagt om software (AnyDesk of TeamViewer) te installeren, zodat ze kunnen 'meekijken om te helpen'. Vervolgens nemen de criminelen de computer van hun slachtoffer over.'Zó aardig en voorkomend'Gedupeerden kunnen er achteraf vaak niet bij dat ze er met open ogen zijn ingetrapt. Zoals Henk* (83) uit Lewenborg. 'Maar het ging zó geraffineerd. De meneer die namens de ING belde was zo aardig en voorkomend. Ik ging er helemaal in mee en heb m'n bankpas en pincode afgegeven.' Henk had nét z'n daglimiet verhoogd en verloor 10.000 euro(opent in nieuw venster) aan zijn oplichters. De nieuwe auto die hij zichzelf had beloofd zit er niet meer in.Ook Greet (81) uit Vinkhuizen raakte op die manier 700 euro kwijt. Ze werd zogenaamd gebeld door de fraudehelpdesk van de ASN Bank. 'Ze willen geld van uw rekening halen', kreeg ik te horen. 'Maar we zijn er op tijd bij, er gebeurt niets. Neemt u maar een glaasje water.'Ze vervolgt: 'Die man zei: Nou moet u dit doen, en nou moet u dat doen. Ik zei nog: 'Maar dat doet de bank helemaal niet!' Maar hij zei: 'Mevrouw, ik ben van de fraudehelpdesk!' Hoewel ik beter wist, ging ik er toch in mee.' Het bewezen aantal slachtoffers is slechts een fractie van de daadwerkelijke gedupeerdenGreet zat wel een paar uur met haar oplichter aan de telefoon, zegt ze. 'Ik moest mijn bankpas met pincode in een envelop doen. Daarna kwam er iemand langs die ik om een code moest vragen.' En dat terwijl ze wíst dat een bank dit nooit zo zou doen. 'Ik ben altijd heel alert en waarschuw iedereen. Een vriendin van mij was er nota bene al eens eerder ingetrapt. Toen heb ik haar nog de les gelezen. Meid, hoe kun je dát nou doen, zei ik toen tegen haar...'Topje van de ijsbergHenk en Greet gingen naar de politie en deden aangifte. Maar dat doet lang niet iedereen, waarschijnlijk als gevolg van schaamte. Het gerechtshof in Leeuwarden veroordeelde de vier callcenter-fraudeurs op basis van onder meer tien aangiftes, maar liet daarbij weten dat die tien maar het topje van de ijsberg waren.'Het dossier bevat concrete aanwijzingen dat het bewezen verklaarde aantal slachtoffers slechts een fractie is van de daadwerkelijke gedupeerden van de door verdachte en zijn medeverdachten gepleegde bankhelpdeskfraudes', zegt het hof in z'n uitspraak(opent in nieuw venster).Wie zijn eigenlijk de lopers en pinners?Maar wie zijn nou eigenlijk die lopers en pinners die zich voor het karretje van de 'échte' criminelen laten spannen? Dat varieert nogal. Het zijn vaak kwetsbaren, mensen in geldnood. Soms oud, vaak jong, veelal man, soms vrouw.Zoals Job* (59), die zich vorige maand voor de rechtbank moest verantwoorden(opent in nieuw venster). Job heeft een behoorlijk strafblad, geen baan, ruzie met zijn bewindvoerder en dus geen geld. Of hij wat wilde verdienen, werd hem gevraagd door één van z'n kennissen uit het milieu. Nou, graag. Hij mocht 350 euro houden van elk klusje dat hij uitvoerde.'Gewoon in hun eigen kleding'Job - geboren en getogen in Renkum en zo Nederlands als wat - verscheen bij zijn slachtoffers aan de deur als 'NFI-medewerker'. Andere nepagenten werken zogenaamd bij een bank of bij de politie. Bij Temu kan het niet meer ('Het door jou gezochte artikel is verboden!'), maar bij Ali Express zijn nog altijd spullen, zoals een muts, pet of hesje, te koop met het beeldmerk van de politie daarop.Die nepkleding is echter het probleem niet (meer), zegt een politiewoordvoerder. 'Vooral de laatste tijd zien we vaak dat de jongens die aan de deur komen niet eens een politie-uniform of iets wat daar op lijkt aan hebben, maar gewoon hun eigen kleding.'En Job was dan 59, maar soms zijn de nepagenten dermate jong dat je je afvraagt hoe mensen hen überhaupt voor echt zouden kunnen aanzien. Zo waren twee van de nepagenten die begin deze maand in Leek werden aangehouden minderjarig en de derde pas 20 jaar. Ook de nepagent die half juni in Delfzijl werd aangehouden was minderjarig. 'Hoe kun je dáár nou intrappen?', vroegen mensen op sociale media zich af.De echte oplichting, de échte babbeltruc, vindt vaak al plaats aan de telefoon'De echte oplichting, de échte babbeltruc, heeft dan al plaatsgevonden aan de telefoon', zegt een woordvoerder van de politie. 'De slachtoffers zijn dan al helemaal meegezogen. De criminelen blijven maar praten, zodat de mensen ook niet de gelegenheid krijgen om op te hangen. Ze zijn dan al dusdanig onder druk gezet dat het eigenlijk niet meer uitmaakt wie er aan de deur verschijnt.''Alleen even fotograferen'Soms komt zo'n nepagent alleen, soms komen ze met z'n tweeën. 'Aanvankelijk moesten waardevolle spullen worden veiliggesteld, maar nu komen ze vaak alleen maar even die spullen zogenaamd in kaart te brengen, te fotograferen. 'Onder het mom van: dan weten we wat u heeft.' Vervolgens wordt het slachtoffer met een smoesje even naar boven gestuurd, slaan ze toe en zijn ze gevlogen.'Of er achter de nepagenten en bankhelpdeskfraudeurs één of meerdere criminele organisaties schuilgaan? Waarschijnlijk wel, maar dat blijft gissen. 'Zit hier een organisatie achter?', vroeg de officier zich tijdens het proces van Job hardop af. 'Dat zou best kunnen, maar dat weten we niet.'De rechtbank in Assen achtte trouwens wél bewezen dat de 'vier van Gasselternijveen' behoorden bij een criminele organisatie.'Blijf meldingen doen'Politiewoordvoerder Matthijs van Houten is hoe dan ook blij met meldingen die de mensen doen. 'Blijf dat vooral doen', zegt hij. 'Meld het als ze ook een poging hebben gedaan en je de hoorn erop hebt gegooid, maar meld óók als je bijvoorbeeld een verdachte auto ergens ziet staan. Wellicht kunnen we zo'n auto op een gegeven moment dan weer linken aan een incident elders.'En ook al zijn het dan maar de loopjongens of uitvoerders die worden gepakt, 'ook hen willen we straffen en vervolgen. En wie weet komen we via hen toch bij die laag die erboven zit. Vandaar dat wij zeggen: blijf meldingen doen.'*Job en Henk zijn gefingeerde namenNepagenten lichten Leekster (74) op, politie houdt drie verdachten aan(opent in nieuw venster)112-nieuws maandag 30 maart: Politie waarschuwt voor nepagenten op meerdere plekken(opent in nieuw venster)Verdachten bankhelpdeskfraude vanaf vakantiepark Gasselternijveen: ‘We waren aan het chillen’(opent in nieuw venster)