gisteren, 06:00Nina Jansenredacteur NieuwsuurNina Jansenredacteur NieuwsuurHet is vandaag vijftien jaar geleden dat de extreemrechtse terrorist Anders Breivik 77 mensen in Noorwegen vermoordde bij een bomaanslag in Oslo en een schietpartij op het eiland Utøya. Hij publiceerde daarbij een 1500 pagina's tellend document waarin hij zijn daden verklaarde. Dat manifest dient nog steeds als inspiratiebron voor nieuwe aanslagplegers, zeggen experts.In mei dit jaar openden twee jongens (17 en 18 jaar oud) het vuur op een moskee in San Diego, in de Verenigde Staten. Daarbij doodden ze drie mensen. De aanslagplegers lieten beiden een manifest na met een lange lijst van namen van terroristen die hen inspireerden tot hun daad. Onder wie Anders Breivik.Breivik was niet de eerste aanslagpleger die een manifest schreef. In zijn manifest verwijst Breivik naar Ted Kaczynski, die tussen 1978 en 1995 tientallen bomaanslagen pleegde in de VS. Kaczynski omschreef het doel van zijn daden in 1995 in een essay dat door The New York Times en Washington Post werd gepubliceerd. Toen de echtgenote van Kaczynski's broer daarin zijn schrijfstijl herkende, kon de zogenoemde 'Unabomber' worden opgepakt."Maar het manifest van Breivik was wel de start van een keten aan manifesten", zegt Elanie Rodermond, terrorisme-onderzoeker aan de VU. "Aanslagplegers laten tegenwoordig steeds documenten, oftewel manifesten, na waarin ze teksten uit eerdere manifesten kopiëren."The New York Times(opent in nieuw venster) becijferde in 2019 nog dat een op de drie extreemrechtse aanslagplegers werd geïnspireerd door een eerdere aanslagpleger, waarbij informatie online aan elkaar wordt doorgegeven.Het manifest van BreivikBreivik mailde zijn manifest 90 minuten voor zijn bomaanslag op een overheidsgebouw in Oslo naar 1003 geadresseerden die hij aanschreef met "westerse Europese patriotten". Hij vroeg ze het document te verspreiden. Ook zette hij het document op een extreemrechts online platform.In de tekst schreef Breivik dat hij zich verzet tegen de "islamisering van de wereld" waar hij "de linkse elite" voor verantwoordelijk houdt. Zijn aanslag was dan ook gericht op een overheidsgebouw en sociaaldemocratische jongeren. "Het is een aanval op allerlei soorten minderheden die onze wereld zouden overnemen. Hij noemt dat de Great Replacement", aldus Rodermond.Daarnaast gaf Breivik in het manifest uitgebreid advies aan rechtsextremisten voor de aanschaf van wapens en hoe ze bommen en nucleaire wapens kunnen maken. Ook schreef hij over Nederland als "een totalitaire samenleving als een direct gevolg van de massa-immigratie en in het bijzonder de instroom van moslims". En hij noemde Pim Fortuyn, Geert Wilders en Ayaan Hirsi Ali."Je zag dat het document al heel snel in tientallen talen vertaald werd", zegt terrorisme-onderzoeker Liesbeth van der Heide van Universiteit Leiden, die de eerste rechtszaak tegen Breivik bijwoonde. "De eerste vertaling was in het Nederlands, daar was toen nog veel ophef over. Het zegt veel over zijn directe invloed."Breivik schreef in zijn manifest de rechtszaak te willen gebruiken om zijn gedachtegoed verder te verspreiden. Van der Heide: "En dat deed hij ook. Normaal gesproken beroepen verdachten zich op het feit dat ze ontoerekeningsvatbaar zijn, maar Breivik zei juist dat hij het met zijn volle verstand had gedaan." Bij de rechtszaken bracht hij regelmatig de Hitlergroet, en droeg hij verschillende extremistische boodschappen op zijn tas en jasje.Het is Breivik gelukt om z'n gedachtegoed te verspreiden "in ieder geval onder rechtsextremisten", zegt onderzoeker Rodermond. "Tot op de dag van vandaag circuleren elementen uit zijn manifest op internet. Ze worden breed gedeeld op rechtsextremistische fora."Daarbuiten worden manifesten onder meer besproken in zogeheten Com-groepen, waarin jongeren geweld verheerlijken, ziet Rodermond. "Ook de aanslag van Brenton Tarrant is daar heel erg vaak genoemd, waarbij zeker het idee van het livestreamen heel erg aansprekend is voor deze groepen."Eerder maakte Nieuwsuur daar deze video over:Ondanks verschillende wetten(opent in nieuw venster) en detectiemethoden slagen autoriteiten er vooralsnog niet in de verspreiding van manifesten volledig te stoppen. "In de huidige tijd met internet zijn die natuurlijk overal snel gedownload, dus het blijft steeds terugkomen", zegt Rodermond.Minderjarige aangehouden voor plannen terreurdaad uit 'nihilistisch extremisme'