Η συζήτηση για τη συμπεριληπτική απασχόληση είναι σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ. Η αγορά εργασίας αναδιαμορφώνεται ραγδαία, ιδίως σε μια περίοδο όπου η τεχνητή νοημοσύνη (AI) αναδιατάσσει ταχύτατα το τοπίο της εργασίας, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για κάποιους και νέους κινδύνους αποκλεισμού για άλλους´ κυρίως για όσους ήδη βρίσκονται στο περιθώριο της αγοράς. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι απλώς «ποιος εργάζεται», αλλά «ποιος έχει πρόσβαση στην εργασία και υπό ποιες συνθήκες».Η εργασία αποτελεί τον τρόπο που ο καθένας χτίζει τη ρουτίνα του, το κοινωνικό δίκτυο και διαμορφώνει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο αισθάνεται πως ανήκει. Όταν αυτή η πρόσβαση αποκλείεται, λόγω μακροχρόνιας ανεργίας, αστεγίας, ψυχικής ευαλωτότητας ή άλλων μορφών αποκλεισμού, τότε το κόστος δεν βαραίνει μόνο το άτομο. Βαραίνει το σύνολο: τις υπηρεσίες, τους φορείς αλλά την παραγωγική βάση της χώρας. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά μακροχρόνιας ανεργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.Από την εμπειρία της ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ στο πεδίο, είναι σαφές ότι η επανένταξη στην αγορά εργασίας δεν ακολουθεί μια ευθεία γραμμή. Κάθε διαδρομή έχει τον δικό της ρυθμό με διαφορετικά ξεκινήματα, παύσεις και επανεκκινήσεις. Η πρόσληψη είναι η αρχή· η πραγματική συμπερίληψη κρίνεται στη συνέχεια και καθρεφτίζεται στο αν ο εργαζόμενος αναγνωρίζεται, στηρίζεται και διαθέτει χώρο ως προς το να εξελιχθεί μέσα στην εργασία του. Αυτό, πέρα από ένα ζήτημα εταιρικής κουλτούρας, αποτελεί και ένα ζήτημα σχεδιασμού. Ποιοι μηχανισμοί συμπερίληψης υπάρχουν μέσα σε μια επιχείρηση και ποιες γέφυρες έχουν χτιστεί για να λειτουργούν έμπρακτα;Εδώ, εξίσου σημαντική είναι και η μετάβαση από τις καλές προθέσεις στις πραγματικές πρακτικές. Πολλές επιχειρήσεις τείνουν να προβάλλουν τη δέσμευσή τους σε έννοιες όπως η διαφορετικότητα και η συμπερίληψη. Η ουσία, όμως, κρίνεται όταν ένα βιογραφικό με «ιδιαίτερη» ιστορία φτάνει στο τμήμα ανθρώπινου δυναμικού ή ακουστεί σε μια συνέντευξη. Η απόσταση ανάμεσα σε αυτά τα σημεία είναι το πεδίο που χρήζει μιας καλύτερης διαχείρισης´ από επιχειρήσεις, φορείς και πολιτεία μαζί.Γιατί αυτό ακριβώς αποτελεί και το κλειδί για μια διαδρομή συνεργασίας που χαρακτηρίζεται από την αποδοχή και τον αμοιβαίο σεβασμό. Πίσω από κάθε άνθρωπο που κατάφερε να επανενταχθεί στην αγορά εργασίας υπάρχει ένα δίκτυο. Υπηρεσίες που λειτούργησαν, εργοδότες που εμπιστεύτηκαν, θεσμοί που συνεργάστηκαν. Τα διεθνή δεδομένα και η ελληνική εμπειρία το επιβεβαιώνουν και δείχνουν ότι τα μοντέλα που συνδυάζουν στήριξη από φορείς, ευέλικτες εργασιακές ρυθμίσεις και ουσιαστική συμμετοχή εργοδοτών παράγουν σημαντικά βελτιωμένα αποτελέσματα από τις μεμονωμένες παρεμβάσεις. Όσο πιο πυκνό και λειτουργικό είναι αυτό το δίκτυο, τόσο περισσότερες διαδρομές γίνονται και εν τέλει εφικτές.Σε αυτή την κατεύθυνση μια κοινωνία μετριέται, μεταξύ άλλων, από το πώς αντιμετωπίζει όσους βρίσκονται χωρίς το προνόμιο του «έτοιμου» για εργασία. Το ερώτημα εδώ, λοιπόν, δεν είναι αν μπορούμε να αντέξουμε κοινωνικά και οικονομικά τη συμπεριληπτική απασχόληση, αλλά αν μπορούμε να προχωρήσουμε χωρίς να την έχουμε.* Κοινωνικός λειτουργός, MSc, PhD (C), υπεύθυνος Κοινωνικών Υπηρεσιών, ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ