vandaag, 13:51In de middeleeuwen vormde Gelderland het middelpunt van de Nederlandse economie. Terwijl Amsterdam en Rotterdam nog in de kinderschoenen stonden, floreerden de steden aan de IJssel zoals Zutphen, Doesburg en Hattem. Essentieel daarvoor was het Hanzeverbond, waar verschillende Gelderse steden deel van uitmaakten. Deze zaterdag viert Doesburg de Hanzedagen, een mooie aanleiding om terug te kijken op dit bijzondere hoofdstuk uit de Gelderse geschiedenis.Het woord Hanze komt van het Oudhoogduitse woord voor groep of schare. Volgens onderzoeker Maartje A.B. van de Nijmeegse Radboud Universiteit is het moeilijk om één beginpunt van de Hanze aan te wijzen. "Het bondgenootschap ontstond zeer geleidelijk als handelsverband tussen Duitse kooplieden. Zij kregen in het buitenland te maken met hoge tolheffingen, achterstelling en piraterij. Door samen te werken konden zij betere rechten afdwingen en hun veiligheid vergroten." Later groeide het netwerk uit tot een samenwerkingsverband van steden in Noord-Europa.Hanzesteden in Gelderland en GelreGelderland was een van de belangrijkste knooppunten van de Hanze. Dit kwam met name door de vele rivieren die door de provincie stroomden, waardoor het transport van goederen op grote schaal mogelijk werd. Het oude hertogdom Gelre, telde maar liefst achttien Hanzesteden: Nijmegen, Arnhem, Roermond, Zutphen, Tiel, Zaltbommel, Wageningen, Harderwijk, Elburg, Hattem, Doesburg, Doetinchem, Lochem, Venlo, Geldern, Goch, Erkelenz en Straelen.Samenwerking bood steden vooral praktische voordelen. Schepen voeren samen in konvooi en waren daardoor beter beschermd tegen piraterij. Ook konden steden handelskosten delen en makkelijker op grotere schaal handelen. Daarnaast versterkte de samenwerking hun positie tegenover de adel, die de macht van steden probeerde in te perken.Pracht en praalDe Hanze bracht de deelnemende steden veel rijkdom. Kooplieden handelden in onder meer zout, hout, vis, graan en wijn. Voor transport ontwikkelden zij het koggeschip, dat uitgroeide tot hét symbool van de Hanze. De stad Harderwijk gebruikte zelfs enige tijd een Kogge op haar stadszegel. Om hun verworven macht en invloed te onderstrepen, begonnen veel Hanzesteden aan grootse bouwprojecten. Veel hiervan zijn nog altijd zichtbaar in de historische binnensteden, zoals de stadsmuren en torens in Zutphen, de Waag in Doesburg, de poorten van Elburg en Hattem en de stadspaleizen in Arnhem en Nijmegen.Bij de Duitse uitgeverij Merian hadden ze een goed oog voor de schoonheid van de Hanzesteden. In de zeventiende eeuw publiceerde ze stadsgezichten van verschillende Hanzesteden in Gelderland. Hierop zijn de bouwwerken die met de verdiensten uit de handel werden gerealiseerd nog goed zichtbaar. Hanzestad DoesburgDoesburg sloot zich in 1447 aan bij de Hanze en nam binnen het verbond een bijzondere positie in. Het was een van de kleinste Hanzesteden, maar had volgens stadsgids Thijs de Bruijn wel degelijk invloed. "Doesburg lag erg gunstig. Via de IJssel kon de stad handelen met Zutphen, Kampen en de Zuiderzee.Daarnaast lag Doesburg aan de route tussen Münster en Arnhem. Ook speelde de stad haar diplomatieke kaarten slim uit door zich door het machtige Zutphen te laten vertegenwoordigen tijdens Hanzevergaderingen. Doesburg werd rijk door de handel in bier, linnen en haring."Op het hoogtepunt strekte de Hanze zich uit van Novgorod in Rusland tot Londen aan de andere kant van het Kanaal. Die bloeiperiode kon echter niet eeuwig duren.Langzaam uitdovenVolgens A.B. is het einde van de Hanze net zo moeilijk te bepalen als het begin. "Er is niet één duidelijk eindpunt. De Hanzesteden vergaderden voor het laatst in 1669. Ze wisten toen niet dat dit de laatste bijeenkomst was. Het verband verloor geleidelijk aan betekenis door de opkomst van sterke centraal bestuurde staten." Het Hanzeverbond doofde in de loop jaren na de laatste vergadering gestaag uit. In de negentiende eeuw deden nog maar enkele Duitse steden mee aan restanten van het verbond. Anno 2026 zijn de sporen van de rijkdom nog altijd zichtbaar in het straatbeeld van voormalige Hanzesteden. Dit weekend staat in Doesburg weer volledig de Hanzegeschiedenis centraal. Tijdens de Hanzedagen zijn er rondleidingen, historische markten en activiteiten langs de IJsselkade, waar bezoekers zich kunnen verkleden in klederdracht uit de tijd van de Hanze en het Hanzeverleden van dichtbij kunnen ervaren.