Των Νίκου Καραμπέκιου, ειδικού λειτουργικού επιστήμονα Β’ Βαθμίδας στο Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου, και Αντώνη Αγγελάκη, επίκουρου καθηγητή του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο ΚρήτηςΣΤΑ ΤΕΛΗ του 2025 δημοσιεύτηκε το EU Industrial R&D Investment Scoreboard. Παρότι στη χώρα μας δεν έτυχε μεγάλης προβολής, το Scoreboard αναδεικνύει αρκετά σημεία ενδιαφέροντος.Εισαγωγικά, να ειπωθεί ότι αυτή η ευρωπαϊκή έκδοση παρακολουθεί και συγκρίνει τις επιδόσεις των κορυφαίων βιομηχανικών επενδύσεων σε Έρευνα και Ανάπτυξη (Ε&Α) της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) σε σχέση με τις διεθνείς τάσεις. Από το 2004, παρέχει πολύτιμες πληροφορίες και δεδομένα για εταιρείες, ερευνητές και φορείς χάραξης πολιτικής.
Νίκος ΚαρμαπέκιοςΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ, το Scoreboard καταγράφει τις 2.000 μεγαλύτερες επιχειρήσεις παγκοσμίως σε επενδύσεις Ε&Α και τις 800 κορυφαίες με έδρα στην Ε.Ε., οι οποίες αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 90% της παγκόσμιας ιδιωτικής δαπάνης σε Ε&Α.Σημειώνεται ότι οι επενδύσεις είναι ιδιαίτερα συγκεντρωμένες σε τέσσερις κλάδους -λογισμικό (ICT software), υλισμικό (ICT hardware), τομέας της υγείας και αυτοκινητοβιομηχανία-, που συγκεντρωτικά ξεπερνούν το 80% της συνολικής επιχειρηματικής και βιομηχανικής Ε&Α.ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ έτη, ο τομέας του λογισμικού καταλαμβάνει περίπου το 25% της παγκόσμιας βιομηχανικής Ε&Α, με τις εταιρείες με έδρα τις ΗΠΑ να κατέχουν συντριπτικό μερίδιο (περίπου 75% των επενδύσεων του κλάδου).Το ποσοστό αφορά κυρίως πλατφόρμες υπολογιστικού νέφους, μεγάλα οικοσυστήματα λογισμικού και υποδομές/εργαλεία για Τεχνητή Νοημοσύνη (Τ.Ν.) (π.χ. data centres, συστήματα accelerators, θεμελιώδη μοντέλα Τ.Ν. και υπηρεσίες AI as a service).Η συγκεντροποίηση αυτή δημιουργεί μια de facto διεθνή αρχιτεκτονική τεχνολογικής εξάρτησης: ένας πολύ μικρός αριθμός, πολύ ισχυρών δρώντων, όπως οι Magnificent Seven (Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia και Tesla), ορίζουν ρυθμό, πρότυπα και κατευθύνσεις στην T.N., ενώ η Ευρώπη ακολουθεί – με ορισμένες εξαιρέσεις σε υλισμικό, αυτοκινητοβιομηχανία και ορισμένες ακόμα νησίδες αγοράς.Οι συγκεκριμένες τάσεις εντείνουν τις ανησυχίες περί τεχνολογικής κυριαρχίας, στρατηγικών εξαρτήσεων και της ικανότητας της Ε.Ε. να διαμορφώνει αυτόνομα την πορεία της στην Τ.Ν.ΣΥΜΦΩΝΑ με το Scoreboard, αν και η αύξηση των επιχειρηματικών επενδύσεων διακυμαίνεται μεταξύ χωρών και κλάδων ενδιαφέροντος, η αύξηση των δημόσιων επενδύσεων σε Ε&Α δεν ακολουθεί τον ίδιο ρυθμό.Πρέπει να επισημανθεί ότι η σχετική «υποχώρηση» των δημόσιων επενδύσεων σε Ε&Α μπορεί να έχει μακροπρόθεσμα αρνητικές συνέπειες για την ανάπτυξη.Πλήθος ερευνών καταδεικνύει ότι οι δημόσιες επενδύσεις σε Ε&Α, ιδίως σε βασική έρευνα και καθολικά δημόσια αγαθά, διακρίνονται από υψηλότερες κοινωνικές αποδόσεις σε σχέση με την ιδιωτική Ε&Α, η οποία τείνει να είναι πιο βραχυπρόθεσμη και προσανατολισμένη σε εμπορικά αξιοποιήσιμα (appropriable) κέρδη.Το αποτέλεσμα είναι ένας κίνδυνος «ιδιωτικοποίησης» της ατζέντας της έρευνας, όπου το τι ερευνάται και με ποιους όρους καθορίζεται δυσανάλογα από λίγες μεγάλες επιχειρήσεις.
