Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν αγόρασε 65 δισ. βαρέλια πετρελαίου. Δεν τα μετέφερε από τη Βενεζουέλα στις ΗΠΑ ούτε μπορεί να τα χρησιμοποιήσει άμεσα για να γεμίσει τα στρατηγικά αποθέματα της χώρας. Αυτό που εξασφάλισε είναι δυνητικά ακόμη πιο πολύτιμο.Προνομιακή πρόσβαση σε ένα τεράστιο τμήμα του υπεδάφους της Βενεζουέλας, με όρους που μετατρέπουν την αμερικανική κυβέρνηση από πολιτικό επόπτη σε μέτοχο, πελάτη και ουσιαστικό εταίρο ενός πετρελαϊκού εγχειρήματος πρωτοφανούς κλίμακας.Η συμφωνία, προϊόν πολύμηνων μυστικών διαπραγματεύσεων, προβάλλεται από τον Αμερικανό πρόεδρο ως «το μεγαλύτερο πετρελαϊκό deal στην ιστορία». Στα χαρτιά, υπερδιπλασιάζει τα αποθέματα στα οποία θα έχει πρόσβαση η αμερικανική πλευρά και προσφέρει μια δυνητική απάντηση στο ενεργειακό σοκ που προκάλεσε ο πόλεμος με το Ιράν.Στην πράξη, ωστόσο, δεν αποτελεί ακόμη συμφωνία για πετρέλαιο. Αποτελεί συμφωνία για το δικαίωμα αναζήτησης, εξόρυξης και προνομιακής αγοράς πετρελαίου που βρίσκεται βαθιά κάτω από το έδαφος, σε μια χώρα με κατεστραμμένες υποδομές, ασταθείς θεσμούς και μακρά ιστορία αθετημένων συμβολαίων.Τι ακριβώς πήραν οι ΗΠΑΟι επίσημες λεπτομέρειες παραμένουν περιορισμένες. Σύμφωνα, όμως, με όσα αποκάλυψε η Wall Street Journal, η συμφωνία προβλέπει ότι οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν ποσοστό 35% στη North American Blue Energy Partners, ιδιωτική εταιρεία του Βενεζουελάνου επιχειρηματία Αλεχάντρο Μπετανκούρ, ο οποίος διατηρεί στενές σχέσεις με την προσωρινή πρόεδρο της χώρας, Ντέλσι Ροντρίγκεζ.Η εταιρεία θα αποκτήσει τη δυνατότητα να αναπτύξει κοιτάσματα που υπολογίζεται ότι περιέχουν έως και 65 δισ. βαρέλια. Η Ουάσιγκτον θα έχει παράλληλα προνομιακό δικαίωμα αγοράς του 20% της μελλοντικής παραγωγής στο κόστος εξόρυξης – και όχι στην τιμή της διεθνούς αγοράς.Εδώ βρίσκεται η οικονομική καρδιά της συμφωνίας. Εάν τα κοιτάσματα αποδώσουν και η παραγωγή αυξηθεί σημαντικά, οι ΗΠΑ θα μπορούν να προμηθεύονται μεγάλες ποσότητες πετρελαίου σε εξαιρετικά χαμηλή τιμή, περιορίζοντας την έκθεσή τους σε διεθνείς αναταράξεις και αποκτώντας έναν ισχυρό μοχλό επιρροής στην αμερικανική αγορά καυσίμων.Η συμμετοχή θα περάσει, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, στο αμερικανικό Πεντάγωνο μέσω παραστατικών δικαιωμάτων αγοράς μετοχών πολύ χαμηλής τιμής. Με τον τρόπο αυτό η κυβέρνηση αποκτά το 35% χωρίς άμεση καταβολή κεφαλαίων από τους φορολογουμένους.Η κατασκευή είναι ευρηματική, αλλά και νομικά αμφιλεγόμενη. Δεν είναι σαφές με ποια εξουσιοδότηση το υπουργείο Άμυνας μπορεί να αποκτήσει μετοχική συμμετοχή σε ξένη εταιρεία πετρελαίου ούτε γιατί το Γραφείο Στρατηγικού Κεφαλαίου του Πενταγώνου –θεσμός σχεδιασμένος για επενδύσεις εθνικής ασφάλειας– μετατρέπεται σε παίκτη της διεθνούς αγοράς ενέργειας.Το πετρέλαιο υπάρχει – Η παραγωγή όχι ακόμηΗ Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα αργού στον κόσμο: περίπου 303 δισ. βαρέλια, έναντι 268 δισ. της Σαουδικής Αραβίας και 208 δισ. του Ιράν. Το πρόβλημά της δεν ήταν ποτέ η έλλειψη πετρελαίου αλλά η αδυναμία να το μετατρέψει σε πραγματική παραγωγή και έσοδα.Έπειτα από χρόνια κακοδιαχείρισης, κυρώσεων, υποεπένδυσης και φυγής εξειδικευμένου προσωπικού, η χώρα παράγει σήμερα μόλις περίπου 1,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως – ένα κλάσμα των δυνατοτήτων της και πολύ λιγότερο από τα επίπεδα των προηγούμενων δεκαετιών.Η Ντέλσι Ροντρίγκεζ υποστηρίζει ότι η νέα συμφωνία καλύπτει 17 στρατηγικά πετρελαϊκά πεδία, από τα οποία θα μπορούσαν να αντλούνται περισσότερα από 1,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Υπολογίζει μάλιστα ότι η Βενεζουέλα μπορεί να εξασφαλίσει έσοδα άνω των 209 δισ. δολαρίων.Αυτό είναι το αισιόδοξο σενάριο. Για να γίνει πραγματικότητα, απαιτούνται νέες γεωτρήσεις, αγωγοί, αποθηκευτικές εγκαταστάσεις, διυλιστήρια, λιμάνια, ηλεκτρικά δίκτυα και σύγχρονη τεχνολογία. Το βαρύ βενεζουελάνικο αργό είναι ιδιαίτερα απαιτητικό και δαπανηρό στην εξόρυξη και στην επεξεργασία του.Όπως προειδοποιεί ο αναλυτής της GasBuddy Πάτρικ Ντε Χάαν, θα χρειαστούν επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η αλλαγή δεν θα έρθει σε μία νύχτα, ούτε καν σε λίγους μήνες. Ακόμη και με ταχύτατες διαδικασίες, η ουσιαστική αύξηση της παραγωγής θα χρειαστεί χρόνια.Ποιος θα βάλει τα δισεκατομμύρια;Αυτό είναι το πρώτο μεγάλο αναπάντητο ερώτημα της συμφωνίας. Ο Τραμπ πιέζει εδώ και μήνες τις αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες να επιστρέψουν δυναμικά στη Βενεζουέλα. Μέχρι στιγμής, όμως, η ανταπόκριση είναι περιορισμένη.Οι μεγάλοι όμιλοι δεν αρκούνται στην πολιτική στήριξη του Λευκού Οίκου. Ζητούν σταθερό φορολογικό καθεστώς, σαφείς όρους εκμετάλλευσης, δικαστική προστασία και εγγυήσεις ότι μια μελλοντική κυβέρνηση δεν θα ακυρώσει τις συμβάσεις ή δεν θα προχωρήσει ξανά σε εθνικοποιήσεις.Η Chevron, με μακρά παρουσία στη χώρα, βρίσκεται σε καλύτερη θέση από τους περισσότερους πιθανούς επενδυτές. Ωστόσο ακόμη και για έναν πετρελαϊκό κολοσσό, η τοποθέτηση δισεκατομμυρίων σε έργα που χρειάζονται δεκαετίες για να αποσβεστούν προϋποθέτει κάτι περισσότερο από μια προσωπική συμφωνία ανάμεσα στον Τραμπ και στη Ροντρίγκες.Υπάρχει επίσης το ζήτημα του χρόνου. Ο Τραμπ θα αποχωρήσει από τον Λευκό Οίκο το 2029. Οι πετρελαϊκές επενδύσεις, αντιθέτως, θα συνεχίσουν να εκτελούνται πολύ μετά το τέλος της θητείας του. Οι εταιρείες πρέπει επομένως να γνωρίζουν εάν η επόμενη αμερικανική κυβέρνηση θα διατηρήσει τη συμφωνία και εάν η κυβέρνηση που θα βρίσκεται τότε στο Καράκας θα εξακολουθεί να την αναγνωρίζει.Η Ροντρίγκες αντάλλαξε το πετρέλαιο με την εξουσίαΗ συμφωνία δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο με οικονομικούς όρους. Είναι ταυτόχρονα μια πράξη πολιτικής επιβίωσης, σχολιάζει η Wall Street Journal.Μετά τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ τον Ιανουάριο, η Ροντρίγκεζ βρέθηκε αντιμέτωπη με μια ωμή επιλογή: συνεργασία με την Ουάσιγκτον ή πιθανή ανατροπή. Ο ίδιος ο Τραμπ είχε προειδοποιήσει ότι θα πλήρωνε «πολύ μεγάλο τίμημα» εάν δεν ακολουθούσε τη γραμμή των ΗΠΑ.Επτά μήνες αργότερα, η προσωρινή πρόεδρος παραχωρεί στην αμερικανική πλευρά προνομιακή πρόσβαση στο πολυτιμότερο περιουσιακό στοιχείο της χώρας και, ως αντάλλαγμα, κερδίζει χρόνο και πολιτική προστασία.Για τον Τραμπ, μια συνεργάσιμη αυταρχική ηγεσία φαίνεται περισσότερο χρήσιμη από μια αβέβαιη δημοκρατική μετάβαση. Για τη Ροντρίγκες, η συμφωνία προσφέρει επενδύσεις, διεθνή νομιμοποίηση και έναν ισχυρό προστάτη. Έτσι εξηγείται και ο φόβος της αντιπολίτευσης ότι η Ουάσιγκτον δεν θα πιέσει πλέον ουσιαστικά για ελεύθερες εκλογές.Το πετρέλαιο, με άλλα λόγια, μπορεί να εξελιχθεί στο αντίτιμο για την παραμονή της Ροντρίγκες στην εξουσία.Η σπάνια συμμαχία των αντιπάλωνΗ συμφωνία κατάφερε να ενώσει δύο αντίπαλα στρατόπεδα της Βενεζουέλας εναντίον της. Η δημοκρατική αντιπολίτευση υποστηρίζει ότι μια μη εκλεγμένη πρόεδρος δεν έχει τη νομιμοποίηση να παραχωρήσει εθνικούς πόρους σε ξένη κυβέρνηση και σε έναν φιλικά προσκείμενο επιχειρηματία. Προειδοποιεί ότι χωρίς κράτος δικαίου, διαφανείς θεσμούς και ελεύθερες εκλογές το νέο οικοδόμημα παραμένει «ουρανοξύστης πάνω σε πήλινα θεμέλια».Η αριστερή πτέρυγα του τσαβισμού καταγγέλλει, από την άλλη πλευρά, μια νεοαποικιακή εκχώρηση του εθνικού πλούτου. Στο Καράκας εμφανίστηκαν ήδη πανό με το σύνθημα «Δεν είμαστε ούτε αποικία ούτε πίσω αυλή», ενώ στα κοινωνικά δίκτυα κυκλοφορεί η ειρωνική πρόταση να μετονομαστεί η κρατική PDVSA σε «PDUSA».Η ειρωνεία είναι ισχυρή. Η ίδια η Ροντρίγκες που κατήγγελλε επί χρόνια ότι το Πεντάγωνο επιδιώκει να αρπάξει τα πετρελαϊκά αποθέματα της χώρας, τώρα ευχαριστεί δημοσίως τον Τραμπ και τον Μάρκο Ρούμπιο για την ολοκλήρωση της συμφωνίας.Η ίδια επιμένει ότι η Βενεζουέλα διατηρεί την κυριότητα και την εθνική κυριαρχία επί των κοιτασμάτων. Τυπικά μπορεί να έχει δίκιο. Οικονομικά, όμως, κυριότητα χωρίς κεφάλαια, τεχνολογία και δυνατότητα εξόρυξης έχει περιορισμένη αξία. Αυτό ακριβώς το κενό εκμεταλλεύτηκε ο Τραμπ.Μπορεί να ρίξει την τιμή του πετρελαίου;Βραχυπρόθεσμα, όχι. Τα 65 δισ. βαρέλια δεν είναι αποθηκευμένα σε δεξαμενές και έτοιμα να φορτωθούν σε πλοία. Πρόκειται για αποθέματα κάτω από το έδαφος, των οποίων η εμπορική αξιοποίηση απαιτεί τεράστιες επενδύσεις και χρόνο.Η συμφωνία δεν μπορεί συνεπώς να καλύψει άμεσα τις απώλειες προσφοράς από τον πόλεμο με το Ιράν ούτε να προκαλέσει γρήγορη πτώση στις τιμές της βενζίνης. Μπορεί, ωστόσο, να επηρεάσει τις μακροπρόθεσμες προσδοκίες της αγοράς. Εάν οι επενδυτές πειστούν ότι η Βενεζουέλα επιστρέφει σταδιακά ως μεγάλος παραγωγός, το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής αφθονίας προσφοράς θα αρχίσει να ενσωματώνεται στις τιμές.Η προνομιακή αγορά του 20% της παραγωγής στο κόστος θα μπορούσε επίσης να προσφέρει στις ΗΠΑ μια φθηνή ροή για την αναπλήρωση των Στρατηγικών Πετρελαϊκών Αποθεμάτων. Ο Τραμπ δηλώνει ότι η διαδικασία θα αρχίσει «πολύ σύντομα» και παρουσιάζει το βενεζουελάνικο πετρέλαιο ως «δώρο» προς τον αμερικανικό λαό. Οι πραγματικοί χρόνοι της βιομηχανίας, όμως, δύσκολα συμβαδίζουν με αυτή τη ρητορική.Τι περιμένουμε τώραΤο πρώτο τεστ θα είναι νομικό: πρέπει να αποσαφηνιστεί με ποια αρμοδιότητα το Πεντάγωνο αποκτά συμμετοχή σε ξένη ενεργειακή εταιρεία και ποιος θα ελέγχει τη διαχείρισή της.Το δεύτερο θα είναι επενδυτικό: χωρίς δεσμεύσεις από Chevron, ExxonMobil ή άλλους μεγάλους ομίλους, τα 65 δισ. βαρέλια θα παραμείνουν ένας εντυπωσιακός αριθμός σε μια ανακοίνωση.Το τρίτο και δυσκολότερο θα είναι πολιτικό. Η Ουάσιγκτον θα πρέπει να επιλέξει εάν προτεραιότητά της είναι το πετρέλαιο ή η δημοκρατική μετάβαση. Μέχρι στιγμής, όλα δείχνουν ότι ο Τραμπ επέλεξε το πρώτο.Η συμφωνία μπορεί να εξελιχθεί σε στρατηγικό θρίαμβο: να αναστήσει τη βενεζουελάνικη παραγωγή, να περιορίσει την ενεργειακή εξάρτηση των ΗΠΑ και να δημιουργήσει αντίβαρο στη Μέση Ανατολή. Μπορεί, όμως, να καταλήξει σε μια τεράστια παραχώρηση χωρίς κεφάλαια, χωρίς θεσμικές εγγυήσεις και χωρίς πολιτική διάρκεια.Ο Τραμπ απέκτησε το δικαίωμα στο πετρέλαιο. Δεν έχει αποκτήσει ακόμη ούτε τα χρήματα για να το αντλήσει ούτε τη βεβαιότητα ότι η συμφωνία θα επιζήσει των ανθρώπων που την υπέγραψαν. Και αυτή είναι η απόσταση που χωρίζει τη «μεγαλύτερη πετρελαϊκή συμφωνία στην ιστορία» από το πρώτο πραγματικό βαρέλι.