Επί δεκαετίες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν σε θέση να ζουν πέρα από τις δυνατότητές τους επειδή οι επενδυτές πίστευαν στο δολάριο ως το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Αλλά αυτή η ελεύθερη πρόσβαση μπορεί τώρα να φτάνει στο τέλος της.«Ο Τράμπ έχει καταστρέψει την οικονομική αξιοπιστία των ΗΠΑ», ομολογούν οι περισσότεροι οικονομολόγοι .
Η κυβέρνηση Τραμπ στοιχειώνεται τώρα από δεκαετίες υπερβολικού χρέους των ΗΠΑ – και από τη δική της οικονομική ανευθυνότητα.Τα επιτόκια των 30ετών ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου έχουν σκαρφαλώσει πάνω από 5,3%, το υψηλότερο επίπεδό τους εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες.Γιγάντιο βουνό χρέουςΤο μεγαλύτερο πρόβλημα παραμένει το γιγάντιο βουνό χρέους της Αμερικής.Αυτή την εβδομάδα, για πρώτη φορά στην ιστορία τους, οι ΗΠΑ έχουν χρέος άνω των 40 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, περίπου το 126% του ΑΕΠ- ένας λόγος χρέους παρόμοιος με αυτόν στο απόγειο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.Το ετήσιο έλλειμμα της κυβέρνησης των ΗΠΑ φτάνει στο εκπληκτικό 7,5% του ΑΕΠ. Οι ΗΠΑ ξοδεύουν πλέον περισσότερα από 1,1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως σε πληρωμές τόκων – περισσότερα από ό,τι για τις αμυντικές δαπάνες.Η εξυπηρέτηση του χρέους είναι το δεύτερο μεγαλύτερο στοιχείο στον προϋπολογισμό των ΗΠΑ, ο οποίος ξεπερνά τα 7 τρισεκατομμύρια δολάρια. Μόνο η κοινωνική ασφάλιση και οι συντάξεις καταναλώνουν περισσότερα χρήματα.Ο ρυθμός αυτής της σπείρας χρέους είναι εκπληκτικός: το 1981, το εθνικό χρέος ήταν μόλις ένα τρισεκατομμύριο δολάρια. Τα τελευταία 20 χρόνια, έχει τετραπλασιαστεί, κυρίως λόγω των χρηματοδοτούμενων από τους φορολογούμενους διασώσεων τραπεζών κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης και της πανδημίας Covid.Ο Τραμπ συνέβαλε επίσης σημαντικά: κατά τη διάρκεια των δύο θητειών του, αυξήθηκε κατά περίπου 11,6 τρισεκατομμύρια δολάρια, εν μέρει λόγω των προγραμμάτων ανακούφισης από την Covid και χάρη στα τεράστια πακέτα φορολογικών ελαφρύνσεων που προώθησε στο Κογκρέσο.Κίνδυνος κατάρρευσηςΟ τέως πρόεδρος της Fed, Τζερόμ Πάουελ, περιέγραψε πριν από μήνες ως «μη βιώσιμο πλέον» το βουνό του χρέους. «Αυτό θα τελειώσει άσχημα αν δεν κάνουμε κάτι σύντομα», προειδοποίησε.Το πρόβλημα δεν είναι βέβαια αυτό καθαυτό το υψηλό επίπεδο χρέους. Οι ΗΠΑ μπορούν να δανειστούν στο δικό τους νόμισμα. Χάρη στον ρόλο του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος, επενδυτές από την Ευρώπη και την Ασία στέλνουν σταθερά τα χρήματά τους στις ΗΠΑ εδώ και δεκαετίες για να τα επενδύσουν εκεί, αντί να τα κρατούν στην πατρίδα τους. Αυτή η πλημμύρα χρημάτων δίνει στις ΗΠΑ ένα είδος carte blanche -λευκής επιταγής- για να συσσωρεύσουν χρέη.Το πρόβλημα είναι όμως ότι το έλλειμμα της Αμερικής αυξάνεται πολύ πιο γρήγορα από την οικονομία της. Χωρίς αντίμετρα, οι ΗΠΑ αναπόφευκτα θα καταρρεύσουν: «Μακροπρόθεσμα, αυτός είναι σχεδόν ο ορισμός του μη βιώσιμου», προειδοποίησε ο Πάουελ.Τα μαύρα σύννεφαΑρκετά μαύρα σύννεφα έχουν μαζευτεί ώστε να διογκώνουν την ιστορική αύξηση του χρέους και των αποδόσεων των αμερικανικών ομολόγων: ο πόλεμος στο Ιράν, που αρχικά διαφημιζόταν ως μια γρήγορη νίκη, διαρκεί έξι μήνες και τροφοδοτεί τον πληθωρισμό.Δεύτερον, η επενδυτική φρενίτιδα των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίες δανείζονται τρισεκατομμύρια δολάρια για όλο και περισσότερα κέντρα δεδομένων, ανταγωνιζόμενες έτσι για κεφάλαια με την κυβέρνηση των ΗΠΑ.Τρίτον, η ασαφής κατεύθυνση του νέου προέδρου της Fed, Κέβιν Γούορς , ο οποίος, παρά τους επιτακτικούς λόγους για υψηλότερα επιτόκια, μέχρι στιγμής διστάζει να τα αυξήσει, πιθανώς λόγω πιέσεων από τον Τραμπ.«Οι επενδυτές έχουν κουραστεί ολοένα και περισσότερο από τις προσπάθειές του Αμερικανού προέδρου να καταστρέψει την παγκόσμια οικονομική τάξη μέσω δασμών, πολέμου με το Ιράν και φιλοδοξιών προσάρτησης της Γροιλανδίας ή του Στενού του Ορμούζ», λένε στη Ναυτεμπορική, παράγοντες της αγοράς.Οι φόβοι για μια εξέγερση από τους δανειστές των ΗΠΑ έχουν αυξηθεί τόσο πολύ που ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, υποσχεθηκε να διπλασιάσει την επαναγορά των πιο μακροπρόθεσμων ομολόγων του Δημοσίου. Οι αποδόσεις των 30ετών ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου Δημοσίου μειώθηκαν αμέσως κατά 0,1%, αλλά ανέβηκαν σχεδόν στο ίδιο επίπεδο τις επόμενες ημέρες.Αλλά ο Τραμπ απλώς αγνοεί το αναπόφευκτο. Λέει ότι δεν χρειάζεται να ανησυχούμε για τις ιδιοτροπίες των αγορών ομολόγων: «Είμαστε μια πολύ ισχυρή χώρα και θα χειριστούμε αυτά τα γελοία επιτόκια», διαβεβαίωσε ο Αμερικανός πρόεδρος.Δεν πείθονται οι αγορέςΟι αγορές δεν πείθονται από τις καθησυχαστικές δηλώσεις της κυβέρνησης Τραμπ. Οι ΗΠΑ απλώς αναβάλλουν τη λήξη του χρέους τους.Ο ειδικός στα ομόλογα, Μοχάμεντ Ελ-Αριάν της Allianz, χαρακτήρισε την κίνηση «Επιχείρηση Twist» στην αμερικανική τηλεόραση: «Αγοράζουν μακροπρόθεσμα ομόλογα και εκδίδουν περισσότερα βραχυπρόθεσμα για να επηρεάσουν τις αποδόσεις βραχυπρόθεσμα». Η κυβέρνηση Τραμπ στοιχειώνεται τώρα από δεκαετίες υπερβολικού χρέους των ΗΠΑ – και από τη δική της οικονομική ανευθυνότητα.Αυτός είναι επίσης ο λόγος για τον οποίο οι διεθνείς δανειστές διστάζουν ολοένα και περισσότερο να ανοίξουν τα πορτοφόλια τους και να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν τα τεράστια ελλείμματα της Ουάσιγκτον.Ο Τράμπ έχει καταστρέψει εντελώς την οικονομική αξιοπιστία της Αμερικής με τον εμπορικό του πόλεμο, τις αυτοκρατορικές απειλές του εναντίον των στενότερων συμμάχων της Ουάσιγκτον στην Ευρώπη και στην Ασία.Η Ιαπωνία έχει πουλήσει μαζικά, αμερικανικά ομόλογα τις τελευταίες εβδομάδες για να σταματήσει την ιστορική κατάρρευση του γεν, το οποίο έχει υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 40 ετών.Οι ψηφοφόροι του Τραμπ πληρώνουν το μάρμαροΟι αυξανόμενες αποδόσεις των ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου όχι μόνο καθιστούν τον δανεισμό πιο ακριβό για την κυβέρνηση των ΗΠΑ, αλλά και για σχεδόν όλους τους Αμερικανούς δανειολήπτες:Εταιρική χρηματοδότηση, στεγαστικά δάνεια και για αγορά αυτοκινήτων, όλα γίνονται πιο ακριβά , αυξάνοντας το κόστος ζωής για εκατομμύρια Αμερικανούς.Ο «βασιλιάς των ομολόγων», Ελ-Έριαν, προειδοποιεί ότι η αύξηση των επιτοκίων στα ομόλογα του αμερικανικού δημοσίου επιδεινώνει τις «πιέσεις» και θα αποτελέσει «ένα σημαντικό πολιτικό ζήτημα» ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών για την ανανέωση του Κογκρέσου, το Νοέμβριο.Τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος – οι ίδιοι οι ψηφοφόροι του Τραμπ – επηρεάζονται δυσανάλογα: Δεν μπορούν πλέον να αντέξουν οικονομικά τα στεγαστικά δάνεια και το χρέος των πιστωτικών καρτών , που εκρήγνυται.Τρέμει και η ΕυρώπηΟι επιπτώσεις μεταδίδονται δυστυχώς και στις ευρωπαϊκές χρηματοπιστωτικές αγορές, επειδή οι κυβερνήσεις στη Γηραιά ήπειρο πρέπει να ανταγωνίζονται την Ουάσιγκτον για την παγκόσμια δεξαμενή αποταμιεύσεων.Το κόστος 10ετούς δανεισμού της Γερμανίας, το οποίο αποτελεί σημείο αναφοράς για την υπόλοιπη Ευρώπη, έφθασε νωρίτερα αυτή την εβδομάδα στο υψηλότερο επίπεδο από το 2011.Ως αποτέλεσμα, πολλές κυβερνήσεις της ΕΕ είναι πιθανό να βρεθούν αντιμέτωπες με πρόσθετες πιέσεις για αυξήσεις φόρων ή περικοπές δαπανών όταν επιστρέψουν από τις θερινές διακοπές τους και αρχίσουν να καταρτίζουν τους προϋπολογισμούς της επόμενης χρονιάς — και μάλιστα την ώρα που προσπαθούν να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες.Προς το παρόν, η επικρατούσα εκτίμηση παραμένει ότι η Ευρώπη απέχει πολύ από μια νέα δική της κρίση χρέους. Το συνολικό δημοσιονομικό έλλειμμα της Ευρωζώνης είναι μόλις το μισό από εκείνο των ΗΠΑ, ενώ η ΕΕ και η ΕΚΤ έχουν καλύψει τα σοβαρότερα θεσμικά και ρυθμιστικά κενά που συνέβαλαν στην κρίση κρατικού χρέους του 2010.Ωστόσο, η ανησυχία εντείνεται — ιδίως λόγω της κατάστασης στη Γαλλία. «Υπάρχει μια δυνητικά μεγάλη επικίνδυνη ζώνη, μέσα στην οποία η κρίση μπορεί να εκδηλωθεί ή να μην εκδηλωθεί, ανάλογα με τις διαθέσεις των επενδυτών», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο Ολιβιέ Μπλανσάρ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ.«Γεράκι» στο τιμόνι της ΕΚΤ«Δεδομένου του χρέους και του ελλείμματός μας, πιθανότατα έχουμε ήδη εισέλθει στην επικίνδυνη ζώνη», πρόσθεσε ο Γάλλος οικονομολόγος.Στο πλαίσιο αυτό και με αναμενόμενη την παραίτηση της Κριστίν Λαγκάρντ, ώστε να δοθεί στον Γάλλο πρόεδρο Μακρόν, πριν από το τέλος της θητείας του, η ευκαιρία να επηρεάσει στην επιλογή του επόμενου προέδρου της ΕΚΤ , πολλοί αναλυτές βλέπουν να έρχεται ένα «γεράκι» στην ηγεσία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Θα μπορούσε να είναι ο Κλάας Κνοτ, πρόεδρος της ολλανδικής κεντρικής τράπεζας και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ ή η Γερμανίδα Ιζαμπέλ Σνάμπελ , μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής.Στην Ευρώπη, επομένως, η νομισματική στρατηγική , αλλά και ως αντανάκλαση η δημοσιονομική, θα μπορούσαν να ορίζονται από ένα γεράκι λιτότητας . Προσδεθείτε λοιπόν…
