Βγαίνοντας από το Ανοιχτό Θέατρο της Άνδρου, μετά την «Επίσκεψη» του Νίκου Καραθάνου στην αριστοφανική «Ειρήνη», με τη δημιουργική συμβολή, το κείμενο και τα τραγούδια του Φοίβου Δεληβοριά, αισθανόμουν ότι δεν είχα παρακολουθήσει απλώς μια παράσταση. Είχα συμμετάσχει σε μια συνομιλία με την Ελλάδα: με τις παλιές διαιρέσεις της, τις σημερινές πληγές της και το μέλλον που ακόμη αναζητεί.Από αυτή την «Επίσκεψη» γεννήθηκαν οι σκέψεις που ακολουθούν. Γιατί η παράσταση δεν αναπαριστά απλώς την αριστοφανική κωμωδία. Επιστρέφει ελεύθερα και δημιουργικά στον πυρήνα της, φέρνει τον Αριστοφάνη στο παρόν και τον καλεί να συνομιλήσει με τη δική μας εποχή. Εκεί βρίσκεται και το μεγαλείο του: έγραψε πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια, αλλά παραμένει ανησυχητικά σύγχρονός μας.Η «Ειρήνη» γεννήθηκε μέσα στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, όταν οι Έλληνες αλληλοκαταστρέφονταν για την ισχύ και την ηγεμονία. Στο αρχαίο έργο ο Τρυγαίος, ένας απλός αμπελουργός, ανεβαίνει στον ουρανό για να ζητήσει από τους θεούς να σταματήσουν τον πόλεμο. Στην «Επίσκεψη» Τρυγαίος γίνεται Τρυγαία και ανακαλύπτει την ίδια σκληρή αλήθεια: οι θεοί έχουν αποσυρθεί, η Ειρήνη είναι φυλακισμένη σε μια σπηλιά και κανείς δεν πρόκειται να την απελευθερώσει, αν δεν κινητοποιηθούν οι ίδιοι οι άνθρωποι.Αυτή η εικόνα με ακολούθησε φεύγοντας από το θέατρο. Η Ελλάδα δεν βρίσκεται σήμερα σε πόλεμο με τη συμβατική έννοια.Εσωτερικός πόλεμοςΖει, όμως, έναν διαρκή εσωτερικό «πόλεμο»: της πολιτικής πόλωσης, της κοινωνικής δυσπιστίας και της αμοιβαίας απαξίωσης· του κομματικού συμφέροντος απέναντι στο κοινό καλό, της επικοινωνίας απέναντι στην αλήθεια, της κατανάλωσης απέναντι στην παραγωγή, του πρόσκαιρου κέρδους απέναντι στη φύση και στις επόμενες γενιές. Δεν προσπαθούμε να ακούσουμε τον άλλον, αλλά να τον ακυρώσουμε. Δεν αναζητούμε πού μπορεί να έχει δίκιο, αλλά πώς θα αποδείξουμε ότι έχει άδικο.Η πολιτική ζωή έχει εγκλωβιστεί σε μια αδιάκοπη μάχη εξουσίας. Συζητούμε για το ποιος θα κυβερνήσει, αλλά όχι αρκετά για το πώς πρέπει να κυβερνάται η χώρα και προς ποιον κοινό προορισμό θέλουμε να πορευτούμε. Κάθε κυβέρνηση συμπεριφέρεται σαν να αρχίζει η Ιστορία από την εκλογή της και κάθε αντιπολίτευση θεωρεί καθήκον της να ακυρώνει σχεδόν οτιδήποτε προτείνεται. Το κράτος συγχέεται με το κόμμα, η αξιοκρατία υποχωρεί μπροστά στην πελατειακή λογική και οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις εξαντλούνται συχνά σε εξαγγελίες.Έτσι, η χώρα παραμένει χωρίς συνέχεια, θεσμική μνήμη και σχέδιο που να υπερβαίνει τον εκλογικό κύκλο. Και όταν αποκαλύπτεται ένα σκάνδαλο ή μια θεσμική εκτροπή, η συζήτηση μετατρέπεται σε συμψηφισμό: «και οι προηγούμενοι τα ίδια έκαναν». Όμως η δημοκρατία δεν θεραπεύεται με τον συμψηφισμό των ευθυνών. Θεραπεύεται με την αποκάλυψη της αλήθειας, την απόδοση δικαιοσύνης και την εγγύηση ότι το ίδιο δεν θα επαναληφθεί.Έζησα αρκετές δεκαετίες δημιουργίας και συμμετοχής στα κοινά για να καταλάβω ότι μια κοινωνία δεν προχωρά μόνο με καλές ιδέες ούτε περιμένοντας έναν χαρισματικό ηγέτη. Προχωρά όταν οι πολίτες εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον, οι θεσμοί λειτουργούν και υπάρχει ένας κοινός σκοπός ισχυρότερος από το ατομικό και κομματικό συμφέρον. Αυτό μου δίδαξαν η επιχειρηματικότητα και, κυρίως, οι μέλισσες: κανένα μέλος της κυψέλης δεν μπορεί να ευημερήσει, αν καταρρεύσει το σύνολο.Νέα εθνική συνεννόησηΗ Ελλάδα χρειάζεται μια νέα εθνική συνεννόηση και μια μακρόπνοη Εθνική Στρατηγική. Όχι μια συμφωνία κορυφής για τη διανομή της εξουσίας ούτε μια τεχνητή ομοφωνία που θα αποκρύπτει τις ιδεολογικές διαφορές και τις πολιτικές ευθύνες. Η δημοκρατία χρειάζεται διαφωνία, αντιπολίτευση και αυστηρό έλεγχο της εξουσίας. Η συνεννόηση πρέπει να βρίσκεται βαθύτερα: σε έναν αδιαπραγμάτευτο πυρήνα δημοκρατικών κανόνων, θεσμικών εγγυήσεων και εθνικών προτεραιοτήτων.