Ιωακείμ Μπαλτσαβιάς: «…η μουσική δημιουργία δεν εγκλωβίζεται σε μια ιστορική περίοδο…»

© Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη

Την ξεχωριστή συναυλία για σολίστ και σύνολο εγχόρδων «Από το Μπαρόκ στον 20ό Αιώνα» παρουσιάζει το Διεθνές Φεστιβάλ Άνδρου στο προαύλιο του Βυζαντινού Ναού Ταξιάρχη Μεσαριάς στις 18 Αυγούστου, στις 8 μ.μ.Η μουσική διαδρομή που θα ξετυλιχθεί, αναδεικνύει τη διαχρονική συνέχεια της ευρωπαϊκής μουσικής δημιουργίας μέσα από έργα που σημάδεψαν διαφορετικές εποχές και αισθητικές τάσεις.Στο επίκεντρο του προγράμματος βρίσκονται οι εμβληματικές «Τέσσερις Εποχές» του Antonio Vivaldi, ένα από τα πιο αγαπημένα και αναγνωρίσιμα έργα στην ιστορία της μουσικής.Το πρόγραμμα συμπληρώνεται από τις ατμοσφαιρικές «Αρχαίες Άριες και Χορούς» του Ottorino Respighi, έργο που μεταφέρει στο σήμερα τη γοητεία της παλαιάς μουσικής, καθώς και από τον δραματικό «Χορό των Ερινύων» του Christoph Willibald Gluck, ολοκληρώνοντας μια μουσική διαδρομή από το ύστερο μπαρόκ έως τον 20ό αιώνα.Σολίστ της βραδιάς είναι η βραβευμένη βιολονίστα Φοίβη Ρουσοχατζάκη, η οποία έχει ξεχωρίσει για την καλλιτεχνική της παρουσία και τις ερμηνείες της στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Τη μουσική διεύθυνση έχει ο μαέστρος Ιωακείμ Μπαλτσαβιάς, με πολυετή διεθνή καλλιτεχνική πορεία και συνεργασίες με σημαντικές ορχήστρες στην Ευρώπη και την Ελλάδα.Τους πλαισιώνει σύνολο εγχόρδων αποτελούμενο από διακεκριμένους μουσικούς με σημαντική παρουσία σε ελληνικές και ευρωπαϊκές ορχήστρες, οι οποίοι συναντώνται ειδικά για τη συγκεκριμένη παραγωγή.Στο μοναδικό περιβάλλον του Βυζαντινού Ναού του Ταξιάρχη στη Μεσαριά, η συναυλία φιλοδοξεί να προσφέρει στο κοινό μια βραδιά υψηλής αισθητικής, όπου η μουσική του μπαρόκ συνομιλεί με τον νεότερο ευρωπαϊκό ήχο, σε έναν χώρο ιδιαίτερης ιστορικής και πνευματικής σημασίας.Ο μαέστρος Ιωακείμ Μπαλτσαβιάς μίλησε μαζί μας.Το πρόγραμμα της συναυλίας διατρέχει σχεδόν δύο αιώνες μουσικής δημιουργίας. Ποιο είναι το κοινό νήμα που συνδέει τα έργα που θα παρουσιαστούν και τι θα θέλατε να ανακαλύψει το κοινό μέσα από αυτή τη μουσική διαδρομή;«Με την πρώτη ματιά, πρόκειται για τρεις συνθέτες που ανήκουν σε διαφορετικές εποχές και εκπροσωπούν διαφορετικές εκφάνσεις της ευρωπαϊκής μουσικής. Ωστόσο, το κοινό νήμα που τους συνδέει είναι η δημιουργική σχέση τους με την παράδοση. Ο Vivaldi διαμορφώνει μια νέα γλώσσα για το κοντσέρτο, ο Gluck επαναπροσδιορίζει τη σχέση μουσικής και δράματος μέσα από τη μεταρρύθμιση της όπερας, ενώ ο Respighi, δύο αιώνες αργότερα, επιστρέφει συνειδητά στο παρελθόν, αντλώντας έμπνευση από αναγεννησιακές και μπαρόκ μελωδίες και μεταπλάθοντάς τες με τη δική του, απολύτως προσωπική, συνθετική γραφή.Δεν αντιμετωπίζω, λοιπόν, αυτά τα έργα ως τρεις αυτόνομες μουσικές στιγμές, αλλά ως κεφάλαια μιας ενιαίας αφήγησης. Αυτό που θα ήθελα να βιώσει το κοινό είναι ακριβώς αυτή η συνέχεια: να διαπιστώσει ότι η μουσική δημιουργία δεν εγκλωβίζεται σε μια ιστορική περίοδο, αλλά εξελίσσεται μέσα από έναν διαρκή διάλογο με το παρελθόν. Η παράδοση δεν είναι κάτι στατικό· είναι μια αδιάκοπη διαδικασία ανανέωσης».Η συναυλία πραγματοποιείται στον ιδιαίτερο χώρο του Βυζαντινού Ναού του Ταξιάρχη στη Μεσαριά. Επηρεάζει ένας τέτοιος χώρος τον τρόπο με τον οποίο διευθύνετε μια ορχήστρα ή ακόμη και την ίδια την εμπειρία της μουσικής;«Αναμφίβολα. Κάθε χώρος έχει τη δική του ταυτότητα, τη δική του ακουστική και, κυρίως, τη δική του ιστορία. Όλα αυτά επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζω μια συναυλία, όχι μόνο κατά τη διεύθυνση της ορχήστρας, αλλά ήδη από το στάδιο της διαμόρφωσης του προγράμματος. Για μένα, ο χώρος δεν είναι απλώς ο τόπος όπου θα παρουσιαστεί η μουσική· αποτελεί μέρος της καλλιτεχνικής πρότασης. Η επιλογή των έργων οφείλει να βρίσκεται σε διάλογο με την αρχιτεκτονική, την ιστορική μνήμη και την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα του χώρου.Ο Βυζαντινός Ναός του Ταξιάρχη στη Μεσαριά είναι ένας χώρος μοναδικής αισθητικής και πνευματικότητας. Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η μουσική αποκτά μια διαφορετική διάσταση. Δεν λειτουργεί αποκομμένα από τον τόπο, αλλά συνομιλεί μαζί του. Η φυσική ηρεμία του τοπίου, η λιτή αρχιτεκτονική και η ιστορική φόρτιση του μνημείου δημιουργούν τις προϋποθέσεις για μια εμπειρία βαθύτερης ακρόασης.Βεβαίως, υπάρχουν και πρακτικές παράμετροι που ένας μαέστρος οφείλει να λάβει υπόψη, όπως η ακουστική, οι ισορροπίες του συνόλου και ο τρόπος με τον οποίο διαχέεται ο ήχος σε έναν ανοικτό χώρο. Όμως, θεωρώ ότι η ουσία βρίσκεται αλλού: όταν ο χώρος και η μουσική βρίσκονται σε αρμονική σχέση, η συναυλία παύει να είναι μια απλή εκτέλεση έργων και μετατρέπεται σε μια ολοκληρωμένη καλλιτεχνική εμπειρία».Οι «Τέσσερις Εποχές» του Vivaldi αποτελούν ένα από τα πιο εμβληματικά έργα του παγκόσμιου ρεπερτορίου. Τι είναι αυτό που εξακολουθεί να σας συγκινεί κάθε φορά που το διευθύνετε και γιατί πιστεύετε ότι παραμένει τόσο διαχρονικό;«Οι “Τέσσερις Εποχές” είναι από εκείνα τα σπάνια έργα που, όσο γνωστά κι αν είναι, δεν εξαντλούνται ποτέ. Κάθε φορά ανακαλύπτει κανείς νέες λεπτομέρειες, νέες ισορροπίες και νέες αποχρώσεις στον τρόπο με τον οποίο ο Vivaldi μετατρέπει εικόνες της φύσης σε μουσική.Αυτό που με συγκινεί περισσότερο είναι η αμεσότητα της έκφρασης. Παρότι γράφτηκε στις αρχές του 18ου αιώνα, το έργο εξακολουθεί να επικοινωνεί με τον σημερινό ακροατή με αξιοθαύμαστη φυσικότητα. Δεν πρόκειται μόνο για μια επίδειξη συνθετικής δεξιοτεχνίας ή για μια μουσική περιγραφή των εποχών. Ο Vivaldi κατορθώνει να μετατρέψει το εφήμερο –το φως, τον άνεμο, τη βροχή, την καταιγίδα– σε μια βαθιά ανθρώπινη εμπειρία. Η φύση δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό· γίνεται αφορμή για να μιλήσει για τον χρόνο, την αλλαγή, την ένταση, τη γαλήνη και την ανανέωση.Πιστεύω ότι εκεί ακριβώς βρίσκεται και η διαχρονικότητα του έργου. Πίσω από τις τόσο ζωντανές μουσικές εικόνες κρύβεται μια μουσική αφήγηση που εξακολουθεί να συγκινεί, γιατί αγγίζει εμπειρίες και συναισθήματα που παραμένουν αναλλοίωτα στον χρόνο».Η Άνδρος έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε έναν σημαντικό πολιτιστικό προορισμό. Πόσο σημαντικό θεωρείτε να παρουσιάζονται έργα του μεγάλου κλασικού ρεπερτορίου εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων και σε Φεστιβάλ όπως αυτό της Άνδρου;«Ως μαέστρος, θεωρώ ότι κάθε συναυλία είναι μια συνάντηση ανάμεσα στους ερμηνευτές, το έργο και το κοινό. Η ποιότητα αυτής της συνάντησης δεν καθορίζεται από τη γεωγραφία, αλλά από τη δύναμη της μουσικής και την ειλικρίνεια της ερμηνείας.Το Διεθνές Φεστιβάλ Άνδρου διαδραματίζει έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο προς αυτή την κατεύθυνση. Δεν περιορίζεται στην παρουσίαση συναυλιών υψηλού επιπέδου, αλλά δημιουργεί έναν σταθερό πυρήνα πολιτισμού, προσφέροντας τη δυνατότητα στο κοινό να έρθει σε επαφή με σημαντικούς καλλιτέχνες και έργα του διεθνούς ρεπερτορίου.Για μένα, η σχέση της μουσικής με τον χώρο είναι πάντα ουσιαστική. Ο τόπος στον οποίο παρουσιάζεται ένα έργο επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο το προσεγγίζουμε και το ακούμε. Όταν υπάρχει ένας γόνιμος διάλογος ανάμεσα στη μουσική, τον χώρο και τη στιγμή, η συναυλία αποκτά μια ιδιαίτερη ταυτότητα».ΠΡΟΓΡΑΜΜΑChristoph Willibald Gluck (1714–1787) – Χορός των Ερινύων(Danse des Furies, από την όπερα Orfeo ed Euridice)Antonio Vivaldi (1678–1741) – Οι Τέσσερις Εποχές, έργο 8(Le quattro stagioni)Ottorino Respighi (1879–1936) – Αρχαίοι αέριες και χοροί(Antiche arie e danze)ΒΙΟΛΙΑ Ι