Η Συμφωνία «Κοινής Άμυνας» της Μέκκας από τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν μπορεί να μη δημιουργεί ένα νέο «μουσουλμανικού ΝΑΤΟ», ωστόσο δημιουργεί έναν νέο μηχανισμό περιφερειακής αποτροπής σε μια Μέση Ανατολή όπου η αρχιτεκτονική ασφαλείας έχει κλονιστεί.Οι κυβερνήσεις και των τριών χωρών επιμένουν ότι πρόκειται για αμυντικό μηχανισμό, ο οποίος δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένου κράτους, ενώ μάλιστα η Τουρκία έχει διευκρινίσει ότι η συμφωνία δεν κατονομάζει ούτε το Ιράν ούτε οποιονδήποτε άλλο αντίπαλο.Είναι όμως έτσι τα πράγματα για το Ιράν;Ο χρόνος στον οποίο «έπεσαν» οι υπογραφές -αν και όπως έχει αναλύσει η Ναυτεμπορική κάτι τέτοιο φημολογούνταν από αρχές του έτους– βρίσκει την Τεχεράνη αντιμέτωπη με μια εύθραυστη περιφερειακή πραγματικότητα.Η Σαουδική Αραβία αναζητά νέες εγγυήσεις ασφαλείας, η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως περιφερειακή δύναμη και το Πακιστάν διευρύνει την παρουσία του στη Μέση Ανατολή.Την ίδια στιγμή, η αξιοπιστία της αμερικανικής «ομπρέλας» αμφισβητείται ολοένα περισσότερο από τους συμμάχους της Ουάσινγκτον στον Κόλπο.Το Ιράν, «ελέφαντας στο δωμάτιο»Μπορεί ουδείς να έκανε λόγο για το Ιράν εγγράφως στη Συμφωνία, όμως η αντίδραση από την Τεχεράνη ήταν άμεση.Ο Ιρανός βουλευτής, Εμπραχίμ Ρεζαΐ, χαρακτήρισε τη συμφωνία «χάρτινη συμφωνία», υποστηρίζοντας ότι «ούτε η Τουρκία ούτε το Πακιστάν μπορούν να προσφέρουν στη Σαουδική Αραβία την ασφάλεια που δεν της παρείχε η πολυετής εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες».Την ίδια στιγμή, ακόμη πιο σκληρή «γλώσσα» χρησιμοποίησαν Ιρανοί κληρικοί.«Δανεική ασφάλεια»Ο Αλιρέζα Αραφί, επικεφαλής της προσευχής στην Κομ, προειδοποίησε ότι η «δανεική ασφάλεια» δεν θα προστατεύσει τις κυβερνήσεις της περιοχής και αναφέρθηκε ευθέως στην ιρανική πυραυλική ισχύ.Η αντίδραση δεν μπορεί να περάσει.. απαρατήρητη γιατί αν μη τι άλλο δείχνει ότι, ανεξάρτητα από τις επίσημες διαβεβαιώσεις της Άγκυρας και του Ριάντ, σημαντικό τμήμα του ιρανικού πολιτικού και θρησκευτικού κατεστημένου αντιλαμβάνεται τη νέα συμφωνία ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας περιορισμού της ιρανικής επιρροής.Παράλληλα, όμως, δεν είναι μονοδιάστατη.Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί κινείται σε διαφορετικό τόνο, προβάλλοντας την ανάγκη για «ενότητα των μουσουλμανικών χωρών». Αυτό, όπως υποστηρίζουν αναλυτές, δείχνει ότι η Τεχεράνη δεν επιθυμεί απαραίτητα να μετατρέψει τη συμφωνία σε μια νέα μόνιμη γραμμή αντιπαράθεσης, αλλά θα μπορούσε να παρουσιάσει το Ιράν ως μέρος μιας ευρύτερης μουσουλμανικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.Τρεις χώρες, τρεις στόχοιΗ δύναμη της Συμφωνίας, υποστηρίζουν, βρίσκεται στο γεγονός ότι οι τρεις χώρες διαθέτουν διαφορετικά στρατηγικά πλεονεκτήματα.Η Τουρκία προσφέρει στρατιωτική ισχύ -μέσω και της αμυντικής της βιομηχανίας- και έχει επίσης σημαντική γεωγραφική θέση.Η Σαουδική Αραβία προσφέρει οικονομική ισχύ, ενεργειακή σημασία και στρατηγικό έλεγχο. Για το Ριάντ, η συμφωνία αποτελεί προσπάθεια διαφοροποίησης των εγγυήσεων ασφαλείας του. «Δεν εγκαταλείπει τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά δεν θέλει πλέον να εξαρτάται αποκλειστικά από την Ουάσινγκτον», λένε χαρακτηριστικά.Το Πακιστάν προσφέρει κάτι διαφορετικό. Μεγάλες ένοπλες δυνάμεις, στρατηγική εμπειρία και το κυριότερο, πυρηνική αποτρεπτική ικανότητα.Τι «κερδίζει» το ΙράνΓια την Τεχεράνη, το σημαντικότερο πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα ότι η Συμμαχία θα μπορούσε -ενδεχομένως- να στραφεί εναντίον του Ιράν.Αλλά, ότι περιορίζεται σταδιακά ο χώρος μέσα στον οποίο το Ιράν μπορεί να ασκεί στρατιωτική και πολιτική πίεση στους γείτονές του χωρίς να αντιμετωπίζει συντονισμένη αντίδραση.«Η Σαουδική Αραβία είναι ο βασικός αντίπαλος του Ιράν στον Κόλπο. Η Τουρκία, παρότι διατηρεί οικονομικές και διπλωματικές σχέσεις με την Τεχεράνη, δεν θέλει ένα Ιράν που θα κυριαρχεί ανεξέλεγκτα στην περιοχή. Και το Πακιστάν, παρότι έχει παραδοσιακά καλές σχέσεις με το Ιράν και κοινά σύνορα, έχει επίσης πολύ στενούς δεσμούς με τη Σαουδική Αραβία.Σε κάθε περίπτωση το αποτέλεσμα είναι μια νέα στρατηγική εξίσωση», τονίζουν αναλυτές.Είναι προφανές, ότι το Ιράν δεν βρίσκεται απέναντι μόνο στη Σαουδική Αραβία. Αν επεκταθεί η σύγκρουση, θα πρέπει να υπολογίζει και την πιθανότητα τουρκικής και πακιστανικής εμπλοκής.Η πραγματική δοκιμασίαΌπως εξηγούν, η αξία μιας τέτοιας συμφωνίας θα κριθεί στην πρώτη σοβαρή κρίση όπως στις 9 Αυγούστου όταν οι Χούθι, που υποστηρίζονται από το Ιράν, ανακοίνωσαν επίθεση σε εγκατάσταση της Saudi Aramco στη Τζιζάν, μόλις δύο ημέρες μετά την υπογραφή της συμφωνίας.Όλα αυτά -και ορθώς- δημιουργούν ένα κρίσιμο ερώτημα όχι μόνο για τις εμπλεκόμενες χώρες αλλά για όλους.Τι σημαίνει στην πράξη «επίθεση εναντίον ενός είναι επίθεση εναντίον όλων».Το τέλος της αμερικανικής «επιρροής»;Μέχρι όμως να «απαντηθεί», τα βλέμματα στρέφονται και στον ρόλο των ΗΠΑ στην περιοχή.Τούτο διότι για δεκαετίες, η ασφάλεια του Κόλπου στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική στρατιωτική και αμυντική παρουσία και τώρα παρ όλο που το Ριάντ δεν έχει στόχο την απομάκρυνση από τις Ηνωμένες Πολιτείες αναλυτές εκτιμούν ότι «δεν γυρίζει την πλάτη στην Ουάσινγκτον. Δείχνει όμως ότι οι χώρες του Κόλπου θέλουν πλέον να έχουν περισσότερες από μία επιλογές για την ασφάλειά τους.»