Drie advocatenbrieven belandden in de laatste week van juli op het bureau van de hoofdredactie. Dat was net wat meer dan gemiddeld.
Wekelijks proberen betrokkenen publicatie van NRC-artikelen tegen te houden, eisen zij achteraf rectificaties of vragen een hele productie offline te halen. Het budget van NRC voor juridische procedures is tussen 2021 en 2025 vervijfvoudigd (uitroepteken), tot een bedrag waarvoor meerdere journalisten in dienst zou kunnen komen.
De juridische druk die wordt uitgeoefend op journalisten neemt toe, bij NRC en overal in Nederland. Dat beïnvloedt het werk, bleek eind juli uit een enquête die de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) publiceerde. Publicaties worden niet zelden aangepast of afgezwakt, en een enkele keer zien journalisten helemaal van publicatie af. En ook als dat niet gebeurt: het kost tijd, het geeft stress.
Iedereen die ik er deze week binnen NRC over sprak, beschouwt de juridische druk als een serieuze bedreiging van de journalistiek.
Een voorbeeld, veel recenter dan uit de publicatiedatum blijkt. In november 2023 maakten freelance-journalisten Pieter van Os en Emmie Kollau voor NRC de podcastserie Hier hing een schilderij. Het ging over de teruggave van een Kandinsky door het Stedelijk Museum aan erfgenamen, omdat het nazi-roofkunst zou betreffen. Beeld met huizen, toen ruim zestig miljoen euro waard, was de duurste restitutie van een schilderij ooit. Van Os en Kollau concludeerden na onderzoek (de details liggen ingewikkeld, luister of lees het na) dat de onderbouwing van de teruggave omstreden was.
