vandaag, 19:40Het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran is zo goed als voorbij. In de nacht van maandag op dinsdag voerde de VS aanvallen uit op Iran, dat daarna weer terugsloeg. Wat betekent de nieuwe escalatie? Vier vragen én antwoorden over de laatste ontwikkelingen.Wat gebeurde er afgelopen week? Maandagochtend kondigde de Amerikaanse president Donald Trump aan opnieuw een maritieme blokkade van Iran in te stellen. Het bericht volgde op een reeks aanvallen die op 7 juli begon. Afgelopen vrijdag verklaarde Trump dat het staakt-het-vuren voorbij was.De escalatie van de afgelopen dagen lijkt dat te bevestigen. In de nacht van maandag op dinsdag voerden de Amerikanen voor de derde nacht op rij aanvallen uit op Iran. Iran reageerde met aanvallen op doelen van Amerikaanse bondgenoten en op olietankers. Dinsdag werd voor de kust van Oman ook de tanker Stolt Magnesium aangevallen, een schip dat wordt geëxploiteerd door een in Rotterdam gevestigd bedrijf. In de machinekamer brak vervolgens brand uit. Alle bemanningsleden zijn veilig. Wie achter de explosie zit, is nog onduidelijk.Wat is het memorandum nog waard? Het memorandum is een intentieverklaring voor verdere onderhandelingen tussen beide partijen. Vorige maand tekenden de Verenigde Staten en Iran dit basisstuk dat uiteindelijk tot een vredesovereenkomst moest leiden. Onderdeel daarvan was dat beide landen geen aanvallen op elkaar zouden uitvoeren. In de praktijk werd die afspraak herhaaldelijk geschonden. De afgelopen weken liep de situatie verder uit de hand.Volgens Irandeskundige Peyman Jafari lijkt van een 'staakt-het-vuren' geen sprake meer. "Het lijkt erop dat een staakt-het-vuren een nieuw begrip is geworden, waarin je wél op elkaar mag schieten. Het is een grijs gebied, maar dat grijze gebied gaat nu steeds meer richting een oorlog. Eigenlijk is het weer oorlog."De Verenigde Staten en Iran hadden afgesproken om de grote geschilpunten te bespreken, waaronder het Iraanse nucleaire programma. Volgens Jafari voeren die onderwerpen inmiddels niet meer de boventoon."Ondanks de aanvallen over en weer gaan de gesprekken achter de schermen gewoon door en is een deal nog altijd mogelijk", zegt correspondent Daisy Mohr. "Maar de intentieverklaring die een maand geleden werd getekend, heeft natuurlijk weinig opgelost. Hier staan veertien punten in die beide partijen op eigen manier kunnen interpreteren. Je ziet ook dat dat de afgelopen weken is gebeurd. Aan de ene kant wordt gezegd: wij lezen de verklaring zo, de andere kant zegt: nee, het staat er zo. Iedereen wist dat deze intentieverklaring niet stevig stond."Wat zegt de escalatie over Trumps positie?Volgens Amerika-correspondent Rudy Bouma is Trump terug bij af. "Hij kan niet anders dan opnieuw aanvallen op Iran uitvoeren, anders oogt hij als een tandeloze tijger. Daarmee dreigt hij verzeild te raken in een langdurig conflict." Een CNN-verslaggeefster vroeg hem maandag of de maandenlange bombardementen 'het nieuwe normaal' zijn geworden. Trump antwoordde daarop dat de VS negentien jaar in Vietnam vocht, terwijl de situatie in Iran nu pas vier maanden duurt.Met die woorden relativeerde de Amerikaanse president de duur van het conflict. Maar volgens Bouma is het vooruitzicht van een langdurige oorlog juist problematisch voor de president, omdat Trump beloofde af te rekenen met de Amerikaanse forever wars. "Vier maanden na het begin van de oorlog met Iran, en na een geklapt vredesakkoord, lijkt hij precies datgene te herhalen waar hij zich juist tegen afzette. Zijn vergelijking met Vietnam, een oorlog die in het Amerikaanse collectieve geheugen synoniem staat voor een zinloos, jarenlang conflict, neemt weinig van die zorgen weg, ook al bedoelde hij die vergelijking als geruststelling."Wat hopen Iran en de VS te bereiken?De Verenigde Staten breidden hun bombardementen uit naar militaire doelen in het zuiden van Iran en rond de Straat van Hormuz. Het doel lijkt te zijn om Irans mogelijkheden om de internationale scheepvaart te bedreigen zo veel mogelijk uit te schakelen. Maar volgens Jafari berust die strategie op een misrekening. "Iran kan de Straat van Hormuz ook met drones en ballistische raketten vanuit andere delen van het land blijven bereiken."Iran wil daarmee laten zien dat het nog altijd in staat is weerstand te bieden tegen verdere Amerikaanse escalatie. Toch is een langdurige oorlog volgens Jafari niet wat Teheran wil. "De Iraniërs vrezen dat Trump tijd probeert te kopen tot de tussentijdse verkiezingen, om de oliereserves op te bouwen en daarna alsnog een grootschalige oorlog te beginnen." Daarom richt Iran zich vooral op veiligheidsgaranties, zegt Jafari.Tegelijkertijd is het vertrouwen in onderhandelingen met de VS vrijwel volledig verdwenen. De wisselende uitspraken van Trump voeden volgens hem de Iraanse argwaan. "Iran denkt dat de plannen voor regime change nog niet van tafel zijn."vandaag, 01:17Derde nacht op rij aanvallen tussen VS en Iran woensdag 20 mei, 18:57Moeizame gesprekken, af en toe aanvallen: hier staan we in oorlog VS en Iranzondag, 01:55Iran sluit Straat van Hormuz, bombardementen VS en luchtalarm in buurlandendinsdag 23 juni, 17:17Meer schepen door Straat van Hormuz, evacuatieplan voor gestrande schippers