4 jul 2026 om 09:11Update: 38 min. geledenIn de rubriek Schermtijd schrijft techverslaggever Rutger Otto wekelijks over het internet. Dit keer: waarom bepalen nabestaanden of beroemdheden virtueel tot leven gewekt mogen worden?Netflix komt met een spelshow rondom Sjakie en de Chocoladefabriek. "Voor de eerste keer in decennia open ik de deuren van mijn chocoladefabriek", zegt Gene Wilder in de trailer voor het programma. Wilder speelde Willy Wonka in de verfilming van het boek in 1971 en is inmiddels al tien jaar dood.De stem die je hoort is een deepfake, gemaakt met de computer. De woorden zijn bij leven nooit door de acteur uitgesproken. Elke keer verbaas ik me er weer over. Waarom wekken we steeds beroemdheden tot leven die er niets meer over te zeggen hebben?Het komt al vaker voor dan je denkt. In Star Wars: The Rise of Skywalker kwam een virtueel evenbeeld van Carrie Fisher tot leven als prinses Leia. De beeltenis van acteur Ian Holm werd gekloond voor de film Alien: Romulus.Ook in muziek en games komt het voor. André Hazes verscheen na zijn dood meermaals als hologram op het podium. Hetzelfde geldt voor heavymetalzanger Ronnie James Dio. In de aankomende game Stranger Than Heaven duikt ineens de rapper Tupac op, dertig jaar na zijn dood.De bal ligt bij nabestaandenDe weduwe van Gene Wilder zegt het wel mooi te vinden dat de stem van haar man weer tot leven komt. Maar wat had Wilder er zelf van gevonden? Als hij dat niet heeft vastgelegd (in een tijd dat deepfakes nauwelijks bestonden), zullen we het nooit weten.Zoals het nu is geregeld gaan nabestaanden over de nalatenschap van overledenen, zegt directeur Lucienne van der Geld van Netwerk Notarissen. Ik vraag haar of het niet beter is om er standaard van uit te gaan dat iemand na het overlijden geen deepfake wil, tenzij aangegeven."We moeten daar wel over nadenken", zegt Van der Geld. "Voor mensen die zijn overleden, is privacy nu niet geregeld. Dat bestaat alleen voor levende mensen. Nu computers deepfakes maken en beelden kunnen manipuleren, zijn mensen op zoek naar regels hierover."Van der Geld wijst me op een wetsvoorstel waar momenteel aan wordt gewerkt. Daarin staat dat iedere artiest het recht krijgt om te bepalen of andere mensen deepfakes van hun stem of uiterlijk mogen maken, gebruiken of verspreiden. Ook nabestaanden krijgen dit recht.Mensen als merkenNabestaanden die goedkeuring geven voor een deepfake, zien dat misschien als een manier om geliefden te eren en ze relevant te houden. Als ik er cynischer naar kijk, zal het financiële plaatje er ook wel iets mee te maken hebben.Maar niet elke artiest wil digitaal voortleven. Sommigen vinden het al vervelend terwijl ze nog leven. Taylor Swift (leeft nog) heeft veel last van vervalsingen van haar uiterlijk en stem. Om zich tegen deze deepfakes te beschermen, probeert ze zichzelf als merk te laten vastleggen.De vraag is of dat lukt. Jan Smit probeerde het al eens, maar zijn gezicht werd niet bijzonder genoeg bevonden om er een merk van te maken.Een wetsvoorstel kan helpen om meer controle te krijgen over deepfakes. Als de wet er ooit komt, is het wel zo handig als acteurs en artiesten in het testament laten vastleggen hoe ze willen voortleven. Een conclusie kan zijn dat ze niet in een spelshow van Netflix willen terechtkomen, maar gewoon met rust gelaten willen worden.Mis nooit meer een bericht van Schermtijd.Dit viel op in het nieuws Vanaf 2028 verschijnen nieuwe PlayStation-games niet meer op disc en kun je ze alleen nog digitaal kopen. Daar gaat de tweedehands markt. Wil je chatten met iemand op WhatsApp? Dat kan straks zonder telefoonnummer, maar met gebruikersnamen. Google heeft het acht jaar weten te rekken, maar die Europese miljardenboete moet toch echt betaald worden. Jullie reactiesVorige keer in Schermtijd schreef ik over digitale games en hoe je daar nooit écht eigenaar van bent. Dit vonden jullie ervan. Dominick: Een product enkel digitaal aanbieden zou alleen toegestaan moeten zijn wanneer deze onbeperkt beschikbaar blijft voor de koper, inclusief de updates die later nodig waren om dat product goed te laten blijven functioneren. sjon_781ca7f1: Is dit een artikel uit 2013? Het is nu 2026 hoor, de tijd van fysieke discs is echter allang voorbij. Natuurlijk zijn er altijd mensen die liever fysieke discs hebben voor een spel. Maar het gros van de mensen koopt al jaren geen fysieke games meer. Tonek: Datzelfde is natuurlijk al langer zo met films en muziek. Ik ben blij dat ik nog een verzameling CD's and DVD's heb. Ik koop die nog altijd. (...) Als ik naar een van mijn favoriete films wil kijken of naar mijn lievelingsmuziek wil luisteren, dan kan ik dat altijd. Laat van je horen!Zie jij het zitten om na je dood met een deepfake tot leven gewekt te worden? Laat het me weten! Dat kan in de reacties hieronder of via rutger@nu.nl. Misschien verschijnt jouw bericht komende week in Schermtijd.Tot volgende week!Rutger Otto is techverslaggever