vandaag, 21:36Vrijdag presenteert het kabinet-Jetten maatregelen die moeten bereiken wat eerdere kabinetten niet lukten: een einde maken aan de stikstofcrisis en Nederland van het stikstofslot halen. Velen gingen minister van Landbouw Jaimi van Essen al voor in die ambitie, maar het probleem houdt nu al zeven jaar lang Nederland onafgebroken in een houdgreep.Op 16 juni berichtte de NOS over de uitgelekte plannen van minister Jaimi van Essen om het stikstofprobleem in Nederland op te kunnen lossen. Vier maatregelen springen daarbij het meeste in het oog. Het gaat daarbij om het instellen van zogenaamde stikstofzones met een straal van een kilometer, uitstootplafonds in de melkveesector, maxima aan het aantal dieren per hectare en een snelle verhoging van de rekenkundige ondergrens. Het komt neer op een combinatie van maatregelen waarbij de stikstofemissie terug wordt gedrongen terwijl gelijktijdig het wettelijke kader over hoeveel stikstof mag worden uitgestoten wordt opgerekt. De eerste reacties op de plannen van Van Essen vanuit de landbouwsector waren kritisch. Boerenorganisatie Agractie noemt de plannen "uitrookbeleid van het kabinet" en "een genadeloze aanval op de agrarische sector". De voorzitter van LTO noemde het in Nieuwsuur een "groslijst van ambtelijke ideeën en waanideeën". Toch zijn de ideeën die tot nu toe naar buiten zijn gebracht niet nieuw te noemen. Ze staan al langer ter discussie binnen de politiek, maar vonden nooit hun weg naar werkelijk beleid. Stikstofplannen uitgelekt: provincie op ramkoers met Den Haag?(opent in nieuw venster)Nederland op slotDe stikstofuitstoot in Nederland is al tientallen jaren hoog, vooral door landbouw, verkeer en industrie. Lange tijd leidde dat niet tot grote politieke problemen.Dat veranderde in 2019. Toen oordeelde de Raad van State dat het bestaande beleid, de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS), niet voldeed aan Europese natuurregels. Vergunningen werden binnen het de PAS verleend op basis van de verwachting dat de uitstoot later zou dalen, maar volgens de hoogste bestuursrechter bood dat onvoldoende zekerheid.Door die uitspraak kwam de legaliteit van veel landbouwbedrijven die van PAS gebruik hadden gemaakt op losse schroeven te staan. Bouwprojecten werden vanwege de stikstofuitstoot vertraagd. Door de strenge vereisten werd waren voor veel zaken natuurvergunningen nodig, en die waren door strenge administratieve regels niet altijd te krijgen. Nederland belandde in het zogenoemde stikstofslot.Hoe Gelderland in de problemen kwam door stikstof(opent in nieuw venster)Van kabinet naar kabinetSinds de uitspraak van de Raad van State hebben opeenvolgende kabinetten geprobeerd de stikstofuitstoot terug te dringen en tegelijkertijd ruimte te houden voor economische ontwikkeling.Onder kabinet-Rutte III werden de eerste noodmaatregelen genomen. Zo ging de maximumsnelheid overdag op snelwegen omlaag naar 100 kilometer per uur. Ook kwamen er regelingen om de uitstoot van de landbouw te verminderen. In de eerste jaren na de uitspraak van de Raad van State werd de stikstofcrisis voor een groot deel overschaduwt door de Corona-crisis. Nadat de pandemie enigszins was geweken, in 2022, nam de publieke aandacht ook weer sterk toe. Het onderwerp werd pas echt politiek explosief na het aantreden van het kabinet-Rutte IV in 2022. Minister voor Natuur en Stikstof Christianne van der Wal presenteerde plannen om de uitstoot in verschillende regio's fors terug te brengen. Een belangrijk onderdeel daarvan was het vrijwillig opkopen van boerenbedrijven die veel stikstof uitstoten. Tegelijkertijd bleef de mogelijkheid van gedwongen uitkoop boven de markt hangen als vrijwillige regelingen onvoldoende resultaat zouden opleveren.OnrustJuist dat vooruitzicht zorgde voor grote onrust in de landbouwsector. Veel boeren vreesden voor de toekomst van hun bedrijf en zagen het beleid als een directe bedreiging voor hun bestaan. Toen Van der Wal een kaart presenteerde waarop per gebied stond hoeveel de uitstoot moest dalen, sloeg de vlam in de pan. Er volgden grootschalige boerenprotesten door het hele land, waarbij landbouwmachines en De onvrede over het stikstofbeleid droeg bij aan de opkomst van de BoerBurgerBeweging (BBB), die bij de Provinciale Statenverkiezingen van 2023 een grote overwinning behaalde. Tegelijkertijd groeide binnen de coalitie de verdeeldheid over de aanpak, toen het CDA een terugtrekkende beweging maakte over wanneer de stikstofdoelen behaald moesten zijn. Ze wilden zich niet vastbinden aan het jaar 2030. Het kabinet viel uiteindelijk voordat veel van de plannen konden worden uitgevoerd.Na de verkiezingen kwam de BBB zelf in het bestuur terecht via het kabinet-Schoof. Dat kabinet koos voor een andere koers en probeerde meer ruimte te creëren voor boeren en bedrijven. Daarbij werd onder meer gekeken naar soepelere vergunningsregels en een hogere ondergrens voor stikstofberekeningen. Veel van die voorstellen stuitten echter op juridische bezwaren. De Raad van State bleef benadrukken dat maatregelen voldoende zekerheid moesten bieden dat de natuur daadwerkelijk beter beschermd wordt.Daarnaast probeerde Minister Wiersma de uitzonderingspositie (derogatie) te behouden die Nederland in het verleden van de Europese Commissie had ontvangen. Hierdoor mochten Nederlandse boeren meer mest uit zouden mogen rijden dan andere Europese boeren, ondanks de hoge hoeveelheid ammoniak die hierbij vrijkomt en schade die het doet aan het grondwater. De derogatie zou echter aflopen. Minister Wiersma probeerde de Commissie ervan te overtuigen de Nederlandse uitzonderingspositie te verlengen, maar deze bleek niet onder de indruk van de Nederlandse bezwaren. De derogatie verviel begin dit jaar definitief. Rechtzaken.Terwijl meerdere kabinetten hun tanden stukbeten op het stikstofprobleem, en boeren protesteerden groeide ook de kritiek op alle vertraging. Milieuorganisaties vonden dat de overheid niet snel genoeg handelde, en stapten opnieuw naar de rechter. Zo won Greenpeace een bodemprocedure tegen de staat, waarmee ze het kabinet dwongen om meer haast te maken met de stikstofaanpak. Ook Johan Vollenbroek van MOB spande meerdere zaken aan.