vandaag, 22:12Het is de nachtmerrie van bijna iedere huiseigenaar. Je ligt rustig te slapen, totdat je ineens een hard geluid in de woonkamer hoort. Je schrikt wakker, pakt het eerste voorwerp binnen handbereik en sluipt de trap af. Daar, in het midden van de woonkamer, staat een donker gekleed persoon met bivakmuts jouw waardevolle spullen in een zak te proppen. Wat doe je? En wat mág je doen?Het overkwam de bewoners van een rijtjeshuis aan de Veluwestraat in Arnhem. De politie deelde onlangs in het opsporingsprogramma Plaats Delict(opent in nieuw venster) beelden van een inbraak op 12 februari 2026, waar daders met rugzakken door de woning liepen terwijl bewoners niets merkten van wat er in hun huis gaande was. De inbrekers namen onder meer een tablet, powerbank, oordopjes, een koptelefoon en ID-papieren mee. Veiligheid vooropIn Gelderland wordt maandelijks tussen de 1400 en 3000 keer ingebroken, met name in grote steden zoals Apeldoorn, Arnhem, Nijmegen en Ede. Hoewel het totaal aantal woninginbraken al jaren gestaag daalt - van 49.209 in 2017 naar 21.628 in 2025 - kan een inbreker ook bij jou binnenkomen. Het is dan handig om te weten wat je moet en kan doen.Allereerst raadt de politie aan eerst jezelf en andere bewoners in veiligheid te brengen en daarna zo snel mogelijk de politie te bellen. 112 is niet alleen bedoeld voor spoedeisende ongelukken, ook voor diefstal of inbraak staat de spoedlijn van de hulpdiensten open. Het wordt afgeraden op de inbreker in te slaan. Je loopt daarmee namelijk het risico om 'voor eigen rechter' te spelen, iets wat in de juridische wereld 'eigenrichting' heet. En eigenrichting levert gevangenisstraf op.Groot gevaarWanneer mag je dan wel geweld gebruiken? Dat hangt af van artikel 41 van het Wetboek van Strafrecht en twee rechtsbeginselen die daaruit voortvloeien: noodweer en noodweerexces. Er moet een direct dreigende aanval zijn, die aanval moet illegaal zijn en verdediging moet 'noodzakelijk' zijn. Daarnaast moet het geweld dat je gebruikt 'proportioneel' zijn - het moet in verhouding staan tot het gevaar - en je moet geen minder zware middelen kunnen gebruiken.Je moet dus geen andere keus hebben dan geweld te gebruiken en het moet in verhouding staan tot het gevaar. Zomaar op de inbreker afstappen, hem kort en klein slaan en op de grond een paar keer nog een paar keer natrappen, 'zodat hij het afleert', mag niet. Iets te vaak slaanGa je te ver, maar komt dat doordat je werd overmand door hevige emoties zoals angst of paniek, dan bestaat er nog noodweerexces. Dat betekent dat je in een emotionele opwelling doorschiet met het geweld. Je slaat vijf keer met een zaklamp, maar één of twee keer was eigenlijk wel voldoende. Dan biedt noodweerexces nog een uitweg, maar daarvoor moet het gevaar wel direct de emotie oproepen, en het te ver schietende geweld direct het gevolg zijn van de emoties. Je mag wel iemand aanhouden als je hem of haar op heterdaad betrapt. De verdachte tegen de grond werken en in bedwang houden tot de politie er is, is helemaal prima. Alleen wel 'met mate'. Ook hier geldt die eis van proportionaliteit: iemand verstikken of pijn doen is uit den boze.Onder het bedEn een honkbalknuppel of pepperspray onder je bed verstoppen? Niet heel handig. Pepperspray is überhaupt verboden volgens de Wapenwet en hoewel een honkbalknuppel legaal is, bestaat de kans dat de rechter oordeelt dat je geweld gebruikte met 'voorbedachten rade'. Je had bewust een wapen klaargelegd om iemand letsel toe te brengen. Daarnaast is de kans groter dat je te snel geweld toepast. Een zaklamp is dan beter.Inbrekers plunderen woning terwijl bewoners liggen te slapen(opent in nieuw venster)