Νάνα Σιμόπουλος: «…να σταματήσουμε να φοβόμαστε το “ανάμεσα”…»

© Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη

Η διεθνούς φήμης συνθέτις και πολυοργανίστρια Νάνα Σιμόπουλος που ζει και εργάζεται στη Νέα Υόρκη, κυκλοφορεί στις 14 Ιουνίου το νέο της ορχηστρικό άλμπουμ με τίτλο «Between Worlds»· μια μοναδική συμφωνική εμπειρία, με πρωτότυπες συνθέσεις της δημιουργού, ειδικά προσαρμοσμένες και ενορχηστρωμένες για μεγάλη ορχήστρα. Το άλμπουμ ηχογραφήθηκε από τη διάσημη Czech Studio Orchestra.Παράλληλα, λίγες ημέρες μετά την κυκλοφορία του άλμπουμ, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να απολαύσει μέρος αυτού του σπουδαίου έργου ζωντανά, σε δύο ξεχωριστές βραδιές. Συγκεκριμένα, η καταξιωμένη Ορχήστρα «Nostos», υπό τη γενική διεύθυνση του μαέστρου Δημήτρη Αρβανιτίδη, θα παρουσιάσει ζωντανά τα έργα «Between Worlds», «Me» και «Where Waters Meet» στην Αθήνα τη Δευτέρα 22 Ιουνίου στη Βίλα Ζωγράφου και το Σάββατο 27 Ιουνίου στο Αμφιθέατρο της Καρύστου.Οι βραδιές αυτές θα έχουν ιδιαίτερη καλλιτεχνική αξία, καθώς η ίδια η κορυφαία μουσικός -πρωτεργάτης της world fusion, θα εμφανιστεί ως προσκεκλημένη μαέστρος, ανεβαίνοντας στο πόντιουμ για να διευθύνει τα έργα της.Με τη Νάνα Σιμόπουλος είχαμε τη χαρά να μιλήσουμε.Μιλήστε μας για το νέο σας άλμπουμ! Και, τι σηματοδοτεί ο τίτλος, «ανάμεσα σε κόσμους»;«Το “Between Worlds” είναι μια πολύ σημαντική και προσωπική δουλειά για μένα, που χρειάστηκε μήνες σκληρής και μοναχικής δουλειάς για να ολοκληρωθεί. Είναι ένας δίσκος για μεγάλη ορχήστρα, αλλά έχει μέσα του μια πολύ παγκόσμια ψυχή. Στην ουσία, είναι μια αναδρομή σε μουσικές που έγραψα μέσα σε πολλές δεκαετίες και έχει πολλά επίπεδα: έχει μελωδίες για να χαλαρώσεις, έχει ρυθμό για να κουνηθείς, αλλά έχει και μια πιο εσωτερική, μυσταγωγική πλευρά.Όσο για τον τίτλο, “ανάμεσα σε κόσμους”, για μένα είναι ολόκληρη η ζωή μου. Γεννήθηκα στην Αμερική από Έλληνες γονείς, και θυμάμαι τον εαυτό μου πάντα ανάμεσα σε δύο κουλτούρες: στην Αμερική ήμουν “η μικρή Ελληνίδα” και στην Ελλάδα έγινα “το Αμερικανάκι”.Αυτό το βίωμα βγαίνει, φυσικά, και στη μουσική μου. Στο άλμπουμ αυτό, βρίσκομαι σε μια μετάβαση: αφήνω πίσω μου τον γνώριμο κόσμο της τζαζ και κάνω ένα βήμα προς τον κόσμο της σύγχρονης κλασικής μουσικής.Έτσι, θα ακούσετε στοιχεία όπως το ινδικό φλάουτο μπανσούρι, ελληνικούς ρυθμούς -όπως το ζεϊμπέκικο, αλλά και το μαντολίνο, το οποίο έχει μια πολύ ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου. Τη δεκαετία του 1920, ο παππούς μου, ο Μιχάλης Σιμόπουλος, ήταν το πρώτο μαντολίνο στην ιστορική Αθηναϊκή Μαντολινάτα. Οπότε, με αυτό το όργανο, νιώθω ότι φέρνω ένα κομμάτι από την ίδια την ιστορία της οικογένειάς μου μέσα στον δίσκο.Όλα αυτά τα στοιχεία ενώνονται με τον ήχο της κλασικής ορχήστρας, της Czech Studio Orchestra. Για μένα, λοιπόν, αυτό το “ανάμεσα” δεν είναι ένα σημείο σύγχυσης, αλλά ένας τόπος συνάντησης. Είναι ο χώρος όπου όλοι αυτοί οι διαφορετικοί κόσμοι και οι αναμνήσεις ενώνονται και γίνονται μια κοινή, παγκόσμια γλώσσα».Με ποιες πέντε λέξεις θα περιγράφατε το «Between Worlds»;«Ταξίδι, Γέφυρα, Συναίσθημα, Απρόβλεπτο, Ελπίδα».Πώς νιώσατε, ακούγοντας τις συνθέσεις σας να εκτελούνται από τη διάσημη Czech Studio Orchestra;«Ήταν ένα συγκλονιστικό συναίσθημα, αλλά και μια διαδικασία με πολλά πάνω και κάτω.Όταν άκουσα για πρώτη φορά τις νότες μου να βγαίνουν ζωντανά από την Czech Studio Orchestra, ενθουσιάστηκα, μαγεύτηκα και συγκινήθηκα πάρα πολύ. Ξέρετε, είναι τελείως άλλο πράγμα να ακούς τους ήχους τόσους μήνες μέσα από τον υπολογιστή σου, με ψεύτικα δείγματα, και τελείως άλλο να τους ακούς ζωντανά από μια τόσο σπουδαία, επαγγελματική ορχήστρα. Εκείνη τη στιγμή στο στούντιο, ένιωσα δέος· ένιωσα σαν οι θεές να με κοιτούσαν από ψηλά και να μου χαμογελούσαν.Όμως, η συνέχεια είχε και δυσκολίες. Όταν πήρα τις ηχογραφήσεις στα χέρια μου για να τις δουλέψω, πρέπει να πω ότι στενοχωρήθηκα και απογοητεύτηκα αρκετά. Οι ήχοι στα tracks δεν ήταν ίδιοι με αυτό που είχα ακούσει ζωντανά. Χρειάστηκε τεράστια δουλειά στο μοντάζ (editing).Η πραγματική μαγεία άρχισε να φαίνεται όταν ξεκινήσαμε τη μείξη (mixing). Μέρα με τη μέρα, η μουσική άλλαζε μορφή και το τελικό αποτέλεσμα ήταν πολύ καλύτερο από αυτό που περίμενα. Σήμερα, όταν το ακούω, είμαι πραγματικά ερωτευμένη με το άλμπουμ. Νιώθω ότι η μουσική μου έφυγε πια από τη φωλιά μου, έβγαλε φτερά και πετάει μόνη της στον κόσμο».Λίγα λόγια σας για όσα θα απολαύσει το κοινό, σε Αθήνα και Κάρυστο, με την Ορχήστρα «Nostos», υπό τη γενική διεύθυνση του μαέστρου Δημήτρη Αρβανιτίδη;«Το κοινό στην Αθήνα και την Κάρυστο πρόκειται να ζήσει μια πολύ ιδιαίτερη και συγκινητική μουσική εμπειρία. Η Ορχήστρα “Nostos” αποτελείται από υπέροχους, νεαρούς μουσικούς που φέρνουν πάνω στη σκηνή μια ξεχωριστή φρεσκάδα, πάθος και μια μοναδική, ζωντανή ενέργεια. Είναι, πραγματικά, συγκλονιστικό να βλέπεις αυτά τα νέα παιδιά να δίνουν την ψυχή τους για τη μουσική.Η συνεργασία μου με τον μαέστρο Δημήτρη Αρβανιτίδη, ο οποίος έχει τη γενική διεύθυνση, είναι μια καθαρή απόλαυση. Ο Δημήτριος έχει κάνει μια φανταστική δουλειά στην προετοιμασία της ορχήστρας, καθοδηγώντας τους μουσικούς με βαθιά ευαισθησία και γνώση.Σε αυτές τις συναυλίες, το κοινό θα ακούσει τις συνθέσεις του “Between Worlds” να ζωντανεύουν μπροστά στα μάτια του. Θα ταξιδέψουμε μαζί “ανάμεσα σε κόσμους”, από τις τζαζ και κλασικές φόρμες μέχρι τους ελληνικούς και ανατολίτικους ρυθμούς. Θα είναι μια γιορτή γεμάτη συναίσθημα, μια μουσική αγκαλιά που ελπίζω να αγγίξει τις καρδιές όλων όσοι θα βρεθούν εκεί μαζί μας. Σας περιμένουμε με μεγάλη χαρά!»Το κοινό θα απολαύσει κι εσάς στο πόντιουμ, ως προσκεκλημένη μαέστρο, να διευθύνετε τις δικές σας πρωτότυπες συνθέσεις· σκέψεις και συναισθήματα για την εμπειρία αυτή;«Για μένα, το να ανεβαίνω στο πόντιουμ και να διευθύνω τις δικές μου συνθέσεις είναι μια εμπειρία γεμάτη προκλήσεις, αλλά και βαθιά συγκινητική.Στην πραγματικότητα, διευθύνω μουσικούς εδώ και δεκαετίες. Είτε ως αρχηγός ενός τζαζ γκρουπ είτε ως διευθύντρια χορωδιών, έχω μάθει να καθοδηγεύω και να μετράω τον χρόνο. Όμως, το να διευθύνεις μια ορχήστρα είναι κάτι τελείως διαφορετικό. Πρέπει να ελέγχεις τις εντάσεις, να εμπνέεις τους μουσικούς και να τους δείχνεις ακριβώς πότε να μπουν και πότε να σταματήσουν.Όταν, λοιπόν, θα σηκώσω την μπαγκέτα μου μπροστά στους υπέροχους μουσικούς της Ορχήστρας “Nostos”, ξέρω ότι θα νιώσω ένα πολύ δυνατό συναίσθημα. Δεν υπάρχει τίποτα πιο μαγικό από το να βλέπεις μια ολόκληρη αίθουσα γεμάτη ταλαντούχους ανθρώπους να ξεκινούν να παίζουν τις νότες σου όλοι μαζί, την ίδια ακριβώς στιγμή. Είναι μια στιγμή που με γεμίζει με τεράστια δύναμη, αλλά και με βαθιά ταπεινότητα. Ανυπομονώ να μοιραστώ αυτή τη μαγεία και αυτήν την ενέργεια με το κοινό στην Αθήνα και την Κάρυστο.»Μιλήστε μας για τις πηγές έμπνευσής σας!«Οι πηγές της έμπνευσής μου είναι ένα πολύχρωμο μωσαϊκό από ήχους, πρόσωπα και εικόνες της φύσης.Αν έπρεπε να ορίσω έναν “αρχηγό”, αυτός είναι αναμφίβολα ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ. Για μένα είναι ο νούμερο ένα. Ξεκίνησα το μουσικό μου ταξίδι παίζοντας κλασική κιθάρα, οπότε η δομή και η πνευματικότητα του Μπαχ ρίζωσαν βαθιά μέσα μου.Την ίδια στιγμή, με μαγεύει ο κόσμος του κινηματογράφου. Ακούω με τις ώρες τη μουσική σπουδαίων συνθετών όπως ο Nino Rota, ο Ennio Morricone, ο Alexandre Desplat και ο John Williams. Μελετώ τον τρόπο με τον οποίο παίρνουν μια εικόνα ή μια ιστορία, την εσωτερικεύουν και τη μεταμορφώνουν σε συναίσθημα. Αυτό προσπαθώ να κάνω κι εγώ.Όμως, οι ρίζες μου έχουν και πολύ “ηλεκτρισμό” και πάθος. Ως παιδί, τα είδωλά μου ήταν ο Jimi Hendrix και η Janis Joplin -από αυτούς έμαθα την απόλυτη ελευθερία στην έκφραση. Και επειδή στα δικά μου μουσικά σχήματα πάντα τραγουδούσα, η φωνή έχει μια ιερή θέση μέσα μου. Έχω επηρεαστεί βαθιά από γυναίκες που δεν τραγουδούσαν απλώς, αλλά κατέθεταν την ψυχή τους: τη δική μας Σωτηρία Μπέλλου, τη Billie Holiday, την Edith Piaf και τη Βραζιλιάνα Elis Regina. Όλες τους είχαν μια ερμηνεία που σε λύγιζε.Έξω από τη μουσική, η μεγαλύτερη έμπνευσή μου είναι η ίδια η ζωή και η φύση. Ζω για το απρόβλεπτο· δεν φοβάμαι το άγνωστο· το καλωσορίζω, γιατί εκεί γεννιέται η δημιουργία. Και αν με ρωτήσετε ποια εικόνα με ηρεμεί και με γεμίζει ιδέες, είναι το νερό. Η θέα της θάλασσας, ενός ποταμού ή μιας λίμνης, η συνεχής ροή και η κίνησή του, είναι για μένα ο απόλυτος καθρέφτης της μουσικής: κάτι που ρέει, που δεν σταματά ποτέ και που σε περιβάλλει ολοκληρωτικά».Μια στιγμή της διαδρομής σας που κρατάτε ιδιαίτερα στο μυαλό και την καρδιά σας;«Υπάρχει μια στιγμή που δεν θα ξεχάσω ποτέ και είναι χαραγμένη για πάντα στο μυαλό και την καρδιά μου.Στη 10η επέτειο από την πτώση των Διδύμων Πύργων στη Νέα Υόρκη -ένα γεγονός που έζησα πολύ έντονα, αφού συνέβη μόλις λίγα τετράγωνα μακριά από το σπίτι μου- με προσκάλεσαν να συνθέσω και να διευθύνω ένα έργο στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου (St. John the Divine) στη Νέα Υόρκη, με τη συμμετοχή σαράντα μουσικών από έξι διαφορετικές χώρες.Έγραψα ένα κομμάτι με τίτλο “Θα σε θυμηθώ”, βασισμένο σε μια αρχαία ελληνική πεντατονική κλίμακα. Δίδαξα αυτό το έργο σε μια βυζαντινή χορωδία, μια ινδουιστική χορωδία, έναν Τούρκο σολίστα, έναν Εβραίο ψάλτη (cantor), τρεις Θιβετιανούς μοναχούς και ένα μουσικό σχήμα από τη Δυτική Αφρική.Αφού κάθε ομάδα παρουσίασε πρώτα την ιερή μουσική της δικής της παράδοσης, ανέβηκαν όλοι μαζί στη σκηνή. Στάθηκα μπροστά τους και τους διηύθυνα όλους μαζί, να τραγουδούν σαν μία φωνή τη δική μου σύνθεση.Όταν τελειώσαμε, το κοινό σηκώθηκε όρθιο χειροκροτώντας και ξεσπώντας σε επευφημίες. Ήταν μια στιγμή συγκλονιστική, γεμάτη συγκίνηση, που μου άφησε ένα ανεξίτηλο σημάδι. Εκείνη τη μέρα είδα τη μουσική να γίνεται η απόλυτη γέφυρα ειρήνης και ένωσης για την ανθρωπότητα».Πώς έχει επηρεάσει η ζωή σας στη Νέα Υόρκη, τη συνθετική σας ταυτότητα;«Η Νέα Υόρκη είναι το απόλυτο “χωνευτήρι” πολιτισμών, μια πόλη που βρίσκεται μόνιμα “ανάμεσα σε κόσμους”, οπότε δεν θα μπορούσε παρά να σημαδέψει τη συνθετική μου ταυτότητα.Η καθημερινότητα εκεί έχει μια καθηλωτική ένταση, γρήγορους ρυθμούς και έναν συνεχή θόρυβο. Αυτή η τρέλα της πόλης, παραδόξως, με σπρώχνει να αναζητώ την αντίθεση μέσα στη μουσική μου: με αναγκάζει να βρω τη συγκέντρωση, την εσωτερικότητα και τη γαλήνη.Επιπλέον, στη Νέα Υόρκη η πολυπολιτισμικότητα είναι ζωντανή σε κάθε γωνιά. Μπορείς να περπατήσεις ένα τετράγωνο και να ακούσεις τζαζ, κλασική μουσική, avant-garde και ήχους από κάθε γωνιά του πλανήτη. Αυτό ανοίγει το μυαλό και το μουσικό σου λεξιλόγιο, με τρόπο εντελώς φυσικό. Μαθαίνεις να μη φοβάσαι να παντρέψεις είδη που εκ πρώτης όψεως φαίνονται ασύμβατα.Το πιο όμορφο, όμως, είναι ότι το να ζεις μακριά από την Ελλάδα σε κάνει να βλέπεις τις ρίζες σου με έναν διαφορετικό, πιο βαθύ τρόπο. Η απόσταση γεννά μια γλυκιά νοσταλγία. Έτσι, η ελληνικότητα στη μουσική μου δεν βγαίνει ως κάτι φολκλορικό, αλλά ως μια εσωτερική ανάγκη να κρατηθώ από την ταυτότητά μου. Η Νέα Υόρκη μού έδωσε τα εργαλεία και την ελευθερία να εκφραστώ παγκόσμια, αλλά η Ελλάδα παρέμεινε η καρδιά της μελωδίας μου».Μιλήστε μας για αυτή την επίδραση της ελληνικής καταγωγής σας στη μουσική σας;«Η ελληνική μου καταγωγή δεν είναι απλώς μια επιρροή στη μουσική μου· είναι το θεμέλιο, το DNA μου. Ακόμα κι όταν γράφω για μια ορχήστρα στην Πράγα ή για ένα project στη Νέα Υόρκη, η “φωνή” μου παραμένει ελληνική.Αυτό φαίνεται πρώτα απ’ όλα στο συναίσθημα. Οι Έλληνες έχουμε έναν πολύ βαθύ, ειλικρινή και άμεσο τρόπο να εκφράζουμε το πάθος, τη λύπη, αλλά και τη χαρά μας. Δεν κρυβόμαστε πίσω από ακαδημαϊκές φόρμες. Όταν γράφω μουσική, θέλω να μιλάω κατευθείαν στην καρδιά του ακροατή, κι αυτό είναι ένα καθαρά ελληνικό χαρακτηριστικό.Έπειτα, είναι οι μελωδίες και οι ρυθμοί. Μεγάλωσα, ακούγοντας αυτούς τους ήχους. Η ασυμμετρία των ελληνικών ρυθμών, όπως τα 9/8 του ζεϊμπέκικού ή η μελαγχολική ομορφιά των παραδοσιακών δρόμων, έχουν καταγραφεί μέσα μου από παιδί. Για μένα, το μαντολίνο του παππού μου στην Αθηναϊκή Μαντολινάτα ή το βυζαντινό μέλος δεν είναι απλά “στοιχεία” που προσθέτω σε ένα κομμάτι για εφέ· είναι οι αναμνήσεις μου, η οικογένειά μου, οι ρίζες μου.Η ελληνική καταγωγή μού έμαθε να βλέπω τη μουσική σαν μια ανοιχτή αγκαλιά, σαν ένα τραπέζι όπου όλοι είναι καλεσμένοι. Μου έδωσε το θάρρος να είμαι αυθεντική και να καταθέτω την ψυχή σου σε κάθε νότα».Κάτι που απολαμβάνετε στη Νέα Υόρκη;«Στη Νέα Υόρκη απολαμβάνω, περισσότερο από όλα, την εκρηκτική, ηλεκτρισμένη ενέργεια και την ανωνυμία που σου προσφέρει. Μου αρέσει να χάνομαι μέσα στο πλήθος, να περπατάω στους δρόμους και να νιώθω ότι είμαι μέρος ενός ζωντανού οργανισμού που δεν κοιμάται ποτέ. Επίσης, λατρεύω το γεγονός ότι η τέχνη είναι παντού -μπορείς να βγεις από το σπίτι σου και να συναντήσεις κορυφαίους καλλιτέχνες, γκαλερί, θέατρα και μουσικές από όλο τον κόσμο, σε κάθε γωνιά. Αυτή η πόλη σε κρατάει πάντα σε εγρήγορση και σε προκαλεί να δημιουργήσεις».Κάτι που αγαπάτε πολύ στην Ελλάδα;«Στην Ελλάδα αγαπώ το φως, τον ήλιο και τη θάλασσα, αλλά, κυρίως, τον ρυθμό της ζωής. Στην Ελλάδα, οι άνθρωποι ξέρουν ακόμα να σταματούν τον χρόνο για να απολαύσουν μια στιγμή. Αγαπώ την απλότητα τού να κάθεσαι με φίλους γύρω από ένα τραπέζι δίπλα στο κύμα, να μοιράζεσαι φαγητό, ιστορίες και γέλια, χωρίς βιασύνη. Αυτή η ζεστασιά των ανθρώπων και η αίσθηση της ελευθερίας που σου δίνει το ελληνικό τοπίο, είναι κάτι που δεν ανταλλάσσεται με τίποτα στον κόσμο. Είναι το μέρος όπου η ψυχή μου ηρεμεί και γεμίζει ξανά».Ας απομακρυνθούμε, λίγο, από τη συμφωνική μουσική…· θα μοιραστείτε μαζί μας στίχους ενός αγαπημένου σας τραγουδιού;«Αν πρέπει να αφήσω για λίγο τη συμφωνική μουσική και να πάω στον στίχο, το μυαλό και η καρδιά μου πηγαίνουν αμέσως στην Joni Mitchell και στο αριστουργηματικό της άλμπουμ “Blue”. Είναι ένας δίσκος γεμάτος καθαρή ποίηση και ωμή, συναισθηματική αλήθεια.Υπάρχουν κάποιοι στίχοι της από το τραγούδι “A Case of You”, που για μένα είναι από τους πιο δυνατούς που έχουν γραφτεί ποτέ για την αγάπη και την ανθρώπινη φύση:“Oh, you are in my blood like holy wine. You taste so bitter and so sweet. Oh, I could drink a case of you, darling. And I would still be on my feet…” Στα ελληνικά, αυτοί οι στίχοι λένε: “Ω, είσαι μες στο αίμα μου σαν ιερό κρασί. Έχεις μια γεύση τόσο πικρή και τόσο γλυκιά. Ω, θα μπορούσα να πιω ένα ολόκληρο καφάσι από εσένα, αγαπημένε μου. Και θα έμενα ακόμα όρθια στα πόδια μου…”Αυτή η ικανότητά της να περιγράφει την πολυπλοκότητα των συναισθημάτων με τόσο απλές, αλλά ταυτόχρονα βαθιές λέξεις, είναι κάτι που με συγκινεί βαθύτατα, κάθε φορά που την ακούω».Να κλείσουμε με κάτι που εύχεστε;«Εύχομαι να σταματήσουμε να φοβόμαστε το “ανάμεσα”. Ζούμε σε μια εποχή που μας πιέζει διαρκώς να διαλέξουμε πλευρά: να είμαστε ή το ένα ή το άλλο, μαύρο ή άσπρο, να ανήκουμε σε ένα συγκεκριμένο κουτί. Όμως, η ίδια η ζωή, η δημιουργικότητα, η αγάπη, βρίσκονται στις γκρίζες ζώνες. Βρίσκονται στο μεταίχμιο.Εύχομαι, λοιπόν, να βρούμε το κουράγιο να ζούμε μέσα στην αβεβαιότητα και να την κάνουμε τέχνη. Να μην βλέπουμε το άγνωστο σαν απειλή, αλλά σαν μια ανοιχτή πόρτα.Όταν έγραφα το “Between Worlds”, ένιωθα συχνά μετέωρη· αλλά εκεί ακριβώς, στο κενό ανάμεσα στις σταθερές μου, βρήκα την πιο αληθινή μου φωνή. Αυτό εύχομαι για όλους μας: να έχουμε την τόλμη να περπατάμε ανάμεσα στους κόσμους μας -τον εσωτερικό και τον εξωτερικό, το παρελθόν και το μέλλον- χωρίς τον φόβο μήπως χαθούμε, αλλά με τη λαχτάρα να ανακαλύψουμε ποιοι πραγματικά είμαστε. Μόνο έτσι, αγκαλιάζοντας την πολυπλοκότητά μας, θα καταφέρουμε να νιώσουμε αληθινά ελεύθεροι».