Η γήρανση του πληθυσμού και η συρρίκνωση των γεννήσεων δεν αποτελούν μόνο κοινωνική και οικονομική πρόκληση για την Ευρώπη. Σύμφωνα με τη Morningstar DBRS, εξελίσσονται σταδιακά σε έναν από τους σημαντικότερους μακροπρόθεσμους κινδύνους για τον τραπεζικό κλάδο.Όπως προειδοποιεί ο οίκος η Ελλάδα να συγκαταλέγεται στις χώρες όπου οι δημογραφικές πιέσεις ενδέχεται να επηρεάσουν περισσότερο τις αναπτυξιακές προοπτικές και, κατ’ επέκταση, το πιστωτικό προφίλ των τραπεζών.Η Ευρώπη γερνά και μικραίνειΣτο νέο της σημείωμα, η Morningstar DBRS επισημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με δύο παράλληλες δημογραφικές εξελίξεις: τη μείωση του πληθυσμού και τη ραγδαία γήρανσή του.Ο πληθυσμός της Ε.Ε. υπολογίζεται σήμερα σε περίπου 452 εκατ. κατοίκους, όμως οι προβολές της Eurostat δείχνουν ότι έως το 2100 θα έχει υποχωρήσει στα 398,8 εκατ., δηλαδή κατά περισσότερο από 50 εκατ. ανθρώπους. Την ίδια στιγμή, το ποσοστό των πολιτών ηλικίας άνω των 65 ετών αναμένεται να αυξηθεί από 22% σήμερα σε περίπου 33% έως το τέλος του αιώνα.Οι γεννήσεις παραμένουν πολύ χαμηλότερα από το επίπεδο αναπλήρωσης του πληθυσμού, με τον δείκτη γονιμότητας στην Ε.Ε. να διαμορφώνεται στο 1,34 παιδί ανά γυναίκα το 2024, έναντι 1,46 το 2004. Από το 2012 και μετά οι θάνατοι υπερβαίνουν συστηματικά τις γεννήσεις, με αποτέλεσμα η φυσική πληθυσμιακή μεταβολή να είναι αρνητική και η μετανάστευση να αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα που συγκρατεί τη δημογραφική συρρίκνωση.Η Ελλάδα στις πιο ευάλωτες χώρεςΗ DBRS δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις χώρες της Νότιας Ευρώπης, σημειώνοντας ότι οι πιέσεις είναι εντονότερες σε κράτη όπως η Ιταλία, η Πορτογαλία, η Βουλγαρία και η Ελλάδα.Μάλιστα, ο οίκος αναφέρει ρητά ότι ήδη θεωρεί τις αρνητικές δημογραφικές τάσεις ως σημαντικό μακροπρόθεσμο περιορισμό για τα πιστωτικά προφίλ χωρών όπως η Ελλάδα, καθώς η γήρανση του πληθυσμού και η πληθυσμιακή συρρίκνωση περιορίζουν τις προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης και αυξάνουν τις πιέσεις στα δημόσια οικονομικά.Η παρατήρηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τις ελληνικές τράπεζες, καθώς η πορεία τους είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ανάπτυξη της οικονομίας, την αγορά ακινήτων, τις επενδύσεις και τη ζήτηση για νέο δανεισμό.Λιγότερα στεγαστικά, περισσότερες καταθέσειςΗ DBRS εκτιμά ότι η δημογραφική αλλαγή θα μεταβάλει σταδιακά το επιχειρηματικό μοντέλο των τραπεζών.Η συρρίκνωση των νεότερων ηλικιακών ομάδων αναμένεται να περιορίσει τη ζήτηση για στεγαστικά και καταναλωτικά δάνεια, καθώς λιγότερα νέα νοικοκυριά θα δημιουργούνται και λιγότεροι πολίτες θα προχωρούν σε αγορές κατοικίας. Αντίθετα, θα αυξηθεί η ζήτηση για προϊόντα αποταμίευσης, συνταξιοδοτικές λύσεις και υπηρεσίες διαχείρισης περιουσίας.Για τις ελληνικές τράπεζες, οι οποίες στηρίζουν μεγάλο μέρος της αναπτυξιακής στρατηγικής τους στην πιστωτική επέκταση και ιδιαίτερα στην επανεκκίνηση της στεγαστικής πίστης, η τάση αυτή συνιστά μια μακροπρόθεσμη πρόκληση.Πιέσεις στην κερδοφορίαΟ οίκος εκτιμά ότι οι δημογραφικές εξελίξεις ενδέχεται να περιορίσουν την αύξηση των καθαρών εσόδων από τόκους, καθώς η χαμηλότερη ζήτηση για δάνεια θα επιβραδύνει την πιστωτική ανάπτυξη.Ταυτόχρονα, οι τράπεζες θα χρειαστεί να επενδύσουν ακόμη περισσότερο στον ψηφιακό μετασχηματισμό, στην αυτοματοποίηση και στην τεχνητή νοημοσύνη, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού που προκαλεί η γήρανση του πληθυσμού. Αυτό σημαίνει ότι οι τεχνολογικές δαπάνες θα παραμείνουν αυξημένες, ακόμη κι αν η ψηφιοποίηση βελτιώνει την αποδοτικότητα.Κίνδυνοι για ακίνητα και επιχειρήσειςΗ DBRS προειδοποιεί επίσης ότι οι δημογραφικές μεταβολές ενδέχεται να επηρεάσουν την ποιότητα των τραπεζικών χαρτοφυλακίων.Σε περιοχές που χάνουν πληθυσμό, οι αξίες των ακινήτων θα μπορούσαν να δεχθούν πιέσεις μακροπρόθεσμα, επηρεάζοντας τόσο τα στεγαστικά όσο και τα επιχειρηματικά δάνεια με εξασφαλίσεις σε ακίνητα. Παράλληλα, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με ασθενέστερη τοπική ζήτηση και ελλείψεις εργαζομένων.Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου η περιφέρεια αντιμετωπίζει ήδη έντονα φαινόμενα πληθυσμιακής αποψίλωσης, η συγκεκριμένη διάσταση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.Δεν απειλούνται άμεσα οι αξιολογήσειςΠαρά τις προειδοποιήσεις, η Morningstar DBRS διευκρινίζει ότι δεν βλέπει άμεσες επιπτώσεις στις πιστοληπτικές αξιολογήσεις των ευρωπαϊκών τραπεζών.Όπως σημειώνει, οι τράπεζες διαθέτουν σήμερα ισχυρή κεφαλαιακή βάση, επαρκή ρευστότητα και υγιή θεμελιώδη μεγέθη. Ωστόσο, εκτιμά ότι οι δημογραφικές πιέσεις θα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία στα στρατηγικά σχέδια, στα stress tests και στις αξιολογήσεις πιστωτικού κινδύνου των επόμενων δεκαετιών.Το μεγαλύτερο βάρος αναμένεται να το σηκώσουν οι μικρότερες και περισσότερο τοπικές τράπεζες, ενώ οι μεγαλύτεροι και γεωγραφικά διαφοροποιημένοι όμιλοι θα είναι καλύτερα θωρακισμένοι απέναντι στις δημογραφικές ανακατατάξεις.Το μήνυμαΤο βασικό συμπέρασμα του οίκου είναι ότι το δημογραφικό μετατρέπεται από κοινωνικό και οικονομικό ζήτημα σε παράγοντα χρηματοστωτικού κινδύνου.Και αν δεν υπάρξουν αποτελεσματικές πολιτικές στήριξης των γεννήσεων, μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας ή ουσιαστική συμβολή της μετανάστευσης, η πληθυσμιακή συρρίκνωση θα εξελιχθεί σε ολοένα πιο αρνητικό παράγοντα για τις οικονομίες της Ευρώπης και, τελικά, για τις ίδιες τις τράπεζες.