Η γνωστή παραβολή των «τυφλών και του ελέφαντα» αποτυπώνει ανάγλυφα τον τρόπο με τον οποίο οι παγκόσμιοι οικονομικοί ηγέτες αντιμετωπίζουν τη σημερινή πραγματική κατάσταση. Όπως στην κλασική αυτή ιστορία κάθε άνθρωπος ψηλαφίζει ένα διαφορετικό μέλος του ζώου, και νομίζει ότι κατάλαβε πώς είναι ολόκληρο, έτσι και οι πολιτικοί εστιάζουν μόνο σε ένα κομμάτι του προβλήματος.Η Γκίτα Γκόπιναθ, πρώην κορυφαία αξιωματούχος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, μιλώντας σε οικονομικό συνέδριο στη Φλόριντα, απηύθηνε μία ηχηρή προειδοποίση.Οι βαθιές ανισορροπίες της παγκόσμιας οικονομίας προμηνύουν νέες αναταράξεις, αναβιώνοντας συνθήκες που προηγήθηκαν προηγούμενων κρίσεων. Παρά τις επιμέρους διαφορές στην αιτία, ο κίνδυνος ενός νέου, ανεξέλεγκτου παγκόσμιου κραχ παραμένει εξίσου μεγάλος και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει αν η κατάσταση θα λήξει ομαλά ή αν θα οδηγήσει σε ένα νέο οικονομικό σοκ. Η ρίζα της οικονομικής αστάθειας των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών εντοπίζεται σε ένα δομικό πρόβλημα: οι ισχυρότερες οικονομίες του κόσμου κινούνται με εντελώς διαφορετικές ταχύτητες.«Όλοι έχουν μια αγαπημένη θεωρία για τα αίτια της ανισορροπίας»Σήμερα, οι απόψεις για τις αιτίες του προβλήματος διίστανται.Ορισμένοι αναλυτές αποδίδουν την κατάσταση σε αθέμιτες εμπορικές πρακτικές και τη βιομηχανική πολιτική, ενώ άλλοι εστιάζουν στα δημοσιονομικά ελλείμματα ή την παγκόσμια κυριαρχία του δολαρίου. «Όλοι έχουν μια αγαπημένη θεωρία για τα αίτια της ανισορροπίας», ανέφερε χαρακτηριστικά η Γκίτα Γκόπιναθ.«Η πραγματική πρόκληση είναι να πειστούν οι εμπλεκόμενοι να συμφωνήσουν στο ποιο είναι το βασικό πρόβλημα που γεννά αυτές τις παγκόσμιες ανισορροπίες και τι ακριβώς προσπαθούμε να διορθώσουμε».Κατά την Γκόμπιναθ, οι ισχυρότερες οικονομίες του κόσμου κινούνται με εντελώς διαφορετικές ταχύτητες, δημιουργώντας ένα επικίνδυνο χάσμα.Τι βλέπουν διαφορετικά οι ηγέτες και πού κάνουν λάθος;Η δικαστική διαμάχη για τους δασμούς που είχε επιβάλει ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δείχνει ακριβώς το πρόβλημα.Οι πολιτικοί και οι επιχειρήσεις βλέπουν την ανισορροπία επιφανειακά: εστιάζουν μόνο στα εμπορικά ελλείμματα, δηλαδή στο ότι χώρες όπως η Κίνα εξάγουν και αποταμιεύουν συνεχώς, ενώ οι ΗΠΑ καταναλώνουν και εισάγουν περισσότερα από όσα παράγουν. Νομίζουν ότι το πρόβλημα ξεκινά και τελειώνει στο εμπόριο.Η Γκόπιναθ όμως εξηγεί ότι οι ηγέτες χάνουν τη συνολική εικόνα.Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τα προϊόντα που αγοράζουμε.Τα τεράστια πλεονάσματα χρημάτων που μαζεύουν οι ξένες χώρες (όπως η Κίνα) δεν μένουν εκεί· επιστρέφουν πίσω και διοχετεύονται στις χρηματοπιστωτικές αγορές των ΗΠΑ. Αυτό το «κρυφό» χρήμα τροφοδοτεί μια τεράστια φούσκα, κρατώντας χαμηλό το κόστος δανεισμού και διογκώνοντας τεχνητά την αξία των αμερικανικών μετοχών.Η νέα, αόρατη απειλήΣτην κρίση του 2008, το πρόβλημα ήταν ορατό: τα απλά νοικοκυριά είχαν πνιγεί στα στεγαστικά δάνεια. Σήμερα, ο κίνδυνος είναι πιο ύπουλος. Το πρόβλημα έχει μεταφερθεί στο υπερβολικό κρατικό χρέος και στις υπερτιμημένες μετοχές της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης.Το κρίσιμο σημείο εστίασης είναι αν οι αδυναμίες που εντοπίζει η Γκίτα Γκόπιναθ —δηλαδή οι υπερβολικές αποτιμήσεις στον κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης και η αύξηση του κρατικού χρέους— θα πυροδοτήσουν μια βίαιη διόρθωση της αγοράς, αντίστοιχη με εκείνες των προηγούμενων κύκλων.Αν αυτή η φούσκα σκάσει (όπως έγινε με το κραχ των εταιρειών του dot.com το 2000), το σοκ θα αφαιρέσει αμέσως 2,5 ποσοστιαίες μονάδες από το ΑΕΠ των ΗΠΑ, παρασύροντας τον πλανήτη σε βαριά ύφεση. Το χειρότερο; Σε μια τέτοια κρίση, το δολάριο και τα αμερικανικά ομόλογα κινδυνεύουν να χάσουν το καθεστώς του «ασφαλούς καταφυγίου».Οι επενδυτές θα αρχίσουν να τα πουλάνε μαζικά και το παραδοσιακό εγχειρίδιο αντιμετώπισης κρίσεων θα καταρρεύσει πλήρως, αφήνοντας την παγκόσμια οικονομία απροστάτευτη.